ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

9. Η κρίση του 1932

Α. Η οικονομία της χώρας πριν το 1932

Κατάσταση «ευημερίας» στη χώρα:

α. αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των Ελλήνων     σε ένα καλύτερο οικονομικά μέλλον β. απομάκρυνση των «σκοτεινών εποχών»της     δεκαετίας του 1920 γ. «κλείσιμο»των πληγών δ. περιορισμός της φτώχειας ε. κρατικός σχεδιασμός του μέλλοντος με    μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία

Εικόνες από την κρίση του 1929 στην Αμερική

Β. Χειρισμοί της κρίσης του 1932 από την ελληνική κυβέρνηση

Συνέπειες των προσπαθειών της κυβέρνησης	α. εξάντληση των αποθεμάτων της χώρας σε      χρυσό και συνάλλαγμα β. αναστολή μετατρεψιμότητας εθνικού νομίσματος γ. αναστολή εξυπηρέτησης         εξωτερικών δανείων
Οικονομική πολιτική	α. ισχυρός κρατικός          παρεμβατισμός στα     οικονομικά ζητήματα     (ιδιαίτερα στις εξωτερικές συναλλαγές) β. πολιτική προστατευτισμού με σκοπό την      αυτάρκεια της χώρας γ. είσοδος της χώρας στο χώρο της κλειστής οικονομίας( καθορισμός συναλλαγών περισσότερο από γραφειοκρατικές διαδικασίες και όχι από ελεύθερες οικονομικές συμφωνίες).)

      Ο κρατικός παρεμβατισμός αναφέρεται στις ενέργειες του κράτους, οι οποίες επηρεάζουν τη δραστηριότητα των ιδιωτών και των επιχειρήσεων. Οι παρεμβάσεις αυτές θα πρέπει να μην είναι απεριόριστες αλλά να περιορίζονται στην προστασία των πολιτών (κράτος πρόνοιας) και την ομαλή λειτουργία των  αγορών  και γενικότερα της οικονομίας. Διαφορετικά μπορεί οι παρεμβάσεις αυτές να περιορίσουν την ομαλή λειτουργία του μηχανισμού της αγοράς και να αποθαρρύνουν νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, ενώ παράλληλα να περιορίσουν την ελεύθερη επιλογή των πολιτών για κατανάλωση ή επένδυση (π.χ. υψηλοί φορολογικοί συντελεστές, φορολόγηση και του εισοδήματος και της κατανάλωσης), με συνέπεια τη διόγκωση της      φοροδιαφυγής και της παραοικονομίας.

       Η κυριότερη παρεμβατική ενέργεια του κράτους στην οικονομία συνδέεται με την επιβολή των φόρων, την κατανομή των δαπανών και την επιβολή προστίμων.Ο δημόσιος τομέας θα πρέπει να έχει το μέγεθος εκείνο που τον καθιστά αποδοτικό, ώστε να μην παρεμποδίζεται η ορθολογική κατανομή των διαθέσιμων πόρων της οικονομίας, η οποία είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση οικονομικής    και       κοινωνικής      ανάπτυξης (Πηγή:  http://www.euretirio.com/2010/06/kratikos-paremvatismos.html#ixzz3G99nO45U  www.euretirio.com )

Γενικά ο όρος προστατευτισμός είναι οικονομικός όρος της οικονομικής πολιτικής που ασκεί μία χώρα προκειμένου να παράσχει προστασία της εγχώριας παραγωγής αγαθών έναντι ξένου ανταγωνισμού. Τα μέτρα - μέσα που λαμβάνει μία χώρα με αντικείμενο τον προστατευτισμό χαρακτηρίζονται προστατευτικά μέτρα. Στο σύνολό τους τα "προστατευτικά μέτρα" αποτελούν στην ουσία οικονομικό μηχανισμό κυβερνητικής παρέμβασης στην αγορά και κατ΄ επέκταση στο καθορισμό των τιμών των διακινουμένων αγαθών. Η Κυβερνητική αυτή παρέμβαση λέγεται επίσης και "πολιτική προστατευτισμού". Όταν ασκείται τέτοια οι τιμές δεν διαμορφώνονται ελεύθερα, όπως δηλαδή ορίζει ο γενικός νόμος της προσφοράς και ζήτησης.                                                                                                                                                                    Προστατευτικά μέτρα που λαμβάνει κυρίως μια χώρα είναι οι δασμοί, οι επιδοτήσεις, οι ποσοστώσεις εισαγωγών, τα διάφορα συναλλαγματικά μέτρα, οι ποσοτικοί περιορισμοί, ή διάφοροι άλλοι περιορισμοί, όπως π.χ. επιδοτήσεις ναύλων, ή το λεγόμενο καμποτάζ στις μεταφορές κ.λπ.   Η προστασία αυτή στην εσωτερική οικονομία απαντάται από την ελληνική αρχαιότητα. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση των νομισμάτων της αρχαίας Σπάρτης που εκ του βάρους τους, ως προστατευτικό μέτρο, απέτρεπαν καθημερινές μεγάλες συναλλαγές.

Κλειστή οικονομία είναι η οικονομία που δεν έχει αλληλεπιδράσεις με άλλες οικονομίες. Δεν εξάγει ούτε εισάγει προϊόντα και υπηρεσίες και δεν έχει ροές κεφαλαίου ή άλλων παραγωγικών συντελεστών από ή προς το εξωτερικό.

       Μία κλειστή οικονομία είναι αυτάρκης και απομονωμένη από το διεθνές εμπόριο ενώ απαγορεύει σε κάθε άλλη χώρα να συμμετέχει στο χρηματιστήριο της. Σκοπός της κλειστής οικονομίας σε μια χώρα είναι όλη η παραγωγή και η κατανάλωση να γίνεται εγχώρια παρέχοντας στους πολίτες της οτιδήποτε μπορεί να τους χρειαστεί μέσα στα σύνορα της.

      Λόγω της επικράτησης του διεθνούς εμπορίου, πραγματικά κλειστές οικονομίες είναι σπάνιες. Ακόμη και κυβερνήσεις που επιδιώκουν να περιορίσουν τις πολιτικές ή πολιτιστικές επιρροές από τον έξω κόσμο είναι πιθανό να συναλλαχθούν με άλλες οικονομίες σε περιορισμένη κλίμακα. (Πηγή: http://www.euretirio.com/search/label/%CE%9A%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%20%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%AF%CE%B1#ixzz3G9AULv00 

www.euretirio.com) 

Γ. Το εξωτερικό εμπόριο εκείνη την περίοδο

Μέθοδος διακανονισμού «κλήρινγκ» στο εξωτερικό εμπόριο	Διεθνείς συναλλαγές βάσει διακρατικών συμφωνιών με κοστολόγηση των ανταλλάξιμων προϊόντων και ισοσκελισμό της αξίας εισαγωγών-εξαγωγών (στο πλαίσιο ειδικών λογαριασμών).
Συνέπειες	Και θετικά στοιχεία για την Ελλάδα με τις έντονα ελλειμματικές συναλλαγές με το εξωτερικό

Κλήρινγκ

Μέθοδος συναλλαγής που καθιερώθηκε σε διεθνή κλίμακα από το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά κυρίως. Το κλήρινγκ συνίσταται στον συμψηφισμό των απαιτήσεων και υποχρεώσεων, που προκύπτουν στη διάρκεια της συναλλαγής. Σ' αυτές τις περιπτώσεις του κλήρινγκ αποφεύγεται η αγορά ή η πώληση μέσω χρήματος, αλλά το χρέος κάποιας χώρας καλύπτεται από μια άλφα διευκόλυνση που θα κάνει στην πιστώτρια χώρα ή γίνεται με ανταλλαγή προϊόντων.           

      Η Ελλάδα έκανε συναλλαγές κλήρινγκ με τις πρώην ανατολικές χώρες κάνοντας εξαγωγές προϊόντων αγροτικών κυρίως (όπως πορτοκαλιών που ήταν περιζήτητα στη Ρωσία και αλλού) και εισάγοντας από αυτές μηχανολογικό εξοπλισμό (τρακτέρ, τόρνους κλπ). Αυτό γινόταν γιατί αφενός το χρήμα των ανατολικών δεν είχε πέραση στη Δύση και αφετέρου διέθετε την παραγωγή της σε μεγάλη αγορά. (LivePedia.gr :: Η Ελληνική Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια)

Δ. Επιπτώσεις των οικονομικών εξελίξεων στο πολιτικό πεδίο

Ευρώπη	Ανάδειξη ισχυρών συγκεντρωτικών κρατών με κυριαρχία ολοκληρωτικών κινημάτων και καθεστώτων (κατά τη δεκαετία του 1930 ολοένα και περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη αποκτούσαν δικτατορικά ή φασιστικά καθεστώτα)
Ελλάδα	Κατάλυση του κοινοβουλευτικού καθεστώτος και επιβολή δικτατορίας στις 4 Αυγούστου 1936 από τον Ιωάννη Μεταξά {με την ανοχή του παλατιού}

«Εκτός Ύλης»:Η κρίση

Η μεγάλη διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση ξεκίνησε με την αδυναμία της Γερμανίας να συνεχίσει να εξυπηρετεί τις δυσβάσταχτες οικονομικές τις υποχρεώσεις από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και εντάθηκε με την κατάρρευση των τιμών των μετοχών στο Αμερικάνικο Χρηματιστήριο της Γουόλ Στριτ. Η οικονομία της Ελλάδας βρέθηκε αμέσως υπό πίεση, καθώς μειώθηκαν δραστικά οι εξαγωγές της (καπνά και άλλα γεωργικά προϊόντα), όπως επίσης και τα εμβάσματα από τους Έλληνες της Αμερικής που εκείνη την εποχή ήταν σημαντικός οικονομικός παράγοντας για την χώρα. Οι δύο αυτές δυσμενείς εξελίξεις επιδείνωσαν το εξωτερικό ισοζύγιο συναλλαγών, ασκώντας αφόρητες πιέσεις στην δραχμή. Ο Βενιζέλος αποφάσισε να δώσει την μάχη της δραχμής: αν η δραχμή δεν παρέμενε ισχυρή έναντι της στερλίνας και των άλλων νομισμάτων, θα του ήταν αδύνατο να εξυπηρετήσει το ήδη διογκωμένο δημόσιο χρέος. Αν δηλαδή γινόταν η υποτίμηση της δραχμής, τότε το εξωτερικό χρέος σχεδόν θα διπλασιαζόταν.

Η Βενιζελική πολιτική της διατήρησης των υφιστάμενων νομισματικών ισορροπιών ανάγκαζαν την Τράπεζα της Ελλάδος να χρησιμοποιεί τα αποθέματα της σε χρυσό και συνάλλαγμα για να στηρίζει την δραχμή. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εξανεμιστούν πολύ σύντομα τα μικρά αποθεματικά της, φέρνοντας το οικονομικό επιτελείο της Ελλάδας στις αρχές του 1932 σε πολύ δύσκολη θέση. Παράλληλα το κράτος φορολογούσε τις εισαγωγές και μείωνε τις δραχμές στην Αγορά, προσπαθώντας να ελέγξει τις συνεχείς κερδοσκοπικές πιέσεις που δεχόταν η Ελλάδα. Η μόνη πιθανή λύση από το διαφαινόμενο αδιέξοδο, ήταν ο εξωτερικός δανεισμός, όχι πια για χρηματοδότηση έργων, αλλά για την στήριξη της δραχμής με ξένο συνάλλαγμα.                                 Ο Ελευθέριος Βενιζέλος αποφάσισε να χειριστεί το θέμα προσωπικά και να εξασφαλίσει τα εξωτερικά δάνεια που θα στήριζαν την νομισματική του πολιτική. Ταξίδεψε τον Ιανουάριο του 1932 διαδοχικά σε Ρώμη, Παρίσι, Λονδίνο ζητώντας ένα δάνειο 50 εκατομμυρίων δολαρίων για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, αλλιώς η Ελλάδα θα εγκατέλειπε τον νόμο του χρυσού και θα βυθιζόταν στην αναξιοπιστία και στην κοινωνική αναταραχή. Τον Μάρτιο συνεδρίασε στο Παρίσι η Δημοσιονομική Επιτροπή όπου ανάμεσα στα άλλα, θα συζητιόταν και το θέμα της Ελλάδας. Στο τρίμηνο που είχε περάσει ουσιαστικά όλες οι εξαγωγές της Ελλάδας είχαν "παγώσει" και η τράπεζα της Ελλάδος είχε δώσει το 1/3 των αποθεματικών της σε συνάλλαγμα στο κράτος έτσι ώστε αυτό να ανταπεξέλθει στις δανειακές υποχρεώσεις του. Ο τρόπος παρουσίασης των Ελληνικών προβλημάτων και αναγκών από τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο δεν έπεισε την Δημοσιονομική Επιτροπή, που θεώρησε ότι η Ελλάδα δεν έκανε καμία θυσία, αντιθέτως ήθελε να μεταβιβάσει τα προβλήματα της στους πιστωτές της. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος συνέχισε να ζητά απεγνωσμένα βοήθεια τον Απρίλιο του 1932 στο Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών από τους υπουργούς Εξωτερικών της Βρετανίας και της Γαλλίας, χωρίς όμως κάποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα, εκτός από αόριστες υποσχέσεις και ευχολόγια. Δεν υπήρχε πλέον χρόνος για διαπραγματεύσεις και αναμονή. Την Τετάρτη 27 Απριλίου 1932, η Ελλάδα εγκατέλειψε επισήμως τον «κανόνα του χρυσού». Η δραχμή υποτιμήθηκε ραγδαία και στις 5 Μαΐου η ισοτιμία της με την στερλίνα έπεσε από τις 456 δραχμές στις 539. Τον ίδιο μήνα το κράτος επισημοποίησε την χρεοκοπία του κηρύσσοντας παύση πληρωμών. Το κύρος του Βενιζέλου είχε τρωθεί ανεπανόρθωτα στην λαϊκή συνείδηση, ενώ ένα πανελλαδικό απεργιακό κύμα παρέλυε την χώρα. Στις 21 Μαΐου 1932, ο Ελευθέριος Βενιζέλος παραιτήθηκε από πρωθυπουργός δηλώνοντας δημοσίως πως δεν θα επέστρεφε αν δεν ενισχυόταν η εκτελεστική εξουσία και δεν περιοριζόταν η ελευθεροτυπία.(Πηγή:wikipedia)

OI OIKONOMIΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

8. Η Τράπεζα της Ελλάδος

Ίδρυση και λειτουργία της Τράπεζας της Ελλάδος.

Αφορμή → αίτημα της Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών για παροχή πρόσθετου    

                   δανείου (1927).

 

το κτήριο της Τράπεζας

[Κ.τ.Ε – League of Nations, Η Κοινωνία των Εθνών (συντομογραφικά ΚτΕ, Κ.τ.Ε. και στα αγγλικά League of Nations) ήταν Διεθνής Οργανισμός που ιδρύθηκε το 1919, αμέσως μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στο Παρίσι  με στόχους τον αφοπλισμό, τη διευθέτηση των διαφορών μεταξύ των χωρών μέσω των διαπραγματεύσεων και της διπλωματίας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής παγκόσμια.. Μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ο Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) θα αντικαταστήσει τον Σύνδεσμο της Κοινωνίας των Εθνών, που καταργήθηκε επίσημα το 1946]

Στόχοι ίδρυσης της Τράπεζας της Ελλάδος	1. διαχείριση χρεών 2. έκδοση χαρτονομίσματος 3. ενιαία εφαρμογή κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής
Συνθήκες	1. αντιδράσεις Εθνικής Τράπεζας (εκτός ύλης: διότι μόνο αυτή    είχε ως τότε το δικαίωμα να εκδίδει χαρτονομίσματα) 2. πίεση ξένων συμβούλων για να ιδρυθεί 3. ίδρυση τον Μάϊο του 1927 4. λειτουργεί ένα χρόνο αργότερα
Λειτουργία της Τράπεζας (Μάιος 1927)	1. έκδοση χαρτονομίσματος με κάλυψη τα αποθέματά της σε χρυσό και συνάλλαγμα 2. εξασφάλιση της μετατρεψιμότητας του εθνικού νομίσματος σε χρυσό → επίτευξη σταθερών ισοτιμιών της δραχμής με τα ξένα νομίσματα
Θετικά αποτελέσματα	1. Ευφορία στα δημόσια οικονομικά (μέχρι τις αρχές του 1932,     οπότε εκδηλώθηκαν στη χώρα οι συνέπειες της μεγάλης       οικονομικής κρίσης, που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη το     1929) 2. Βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας του κράτους 3. Ενίσχυση της εισροής συναλλάγματος και των επενδύσεων 4. Πρόκληση ισχυρής δυναμικής που επέτρεψε σημαντικές     (πολιτικές, θεσμικές, οικονομικές) πρωτοβουλίες της      τελευταίας κυβέρνησης Βενιζέλου (1928-1932)

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

6. H ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου

   Η θετική πορεία στην οικονομία της Ελλάδας κατά την περίοδο του    

    μεσοπολέμου (1919-1939). [Με την έννοια μεσοπόλεμος αναφερόμαστε στη χρονική   

    περίοδο μεταξύ Πρώτου και Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου]

Πλεονεκτήματα που επέτρεπαν θετική οικονομική πορεία (1919-1939)

1. εθνική ομογενοποίηση (οι μειονότητες αντιπροσώπευαν λιγότερο του 7% του συνολικού πληθυσμού) 2. ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης 3. προώθηση αστικοποίησης (1/3 πληθυσμού σε    μεγάλα αστικά κέντρα) 4. βελτίωση υποδομών 5. υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών 6. συγκέντρωση των Ελλήνων στα πλαίσια του     εθνικού τους κράτους 7. Προσφορά προσφύγων: (αυτός ο παράγοντας συνδέεται άμεσα με τον 1.εθνική ομογενοποίηση) α) μετέφεραν γνώσεις και πολιτισμό β) ισχυρή διάθεση για εργασία για να ξαναδημιουργηθούν όσα χάθηκαν μέσα στην καταστροφή

7. Οι μεγάλες επενδύσεις.

Οι επενδύσεις στις υποδομές της χώρας μετά τη μικρασιατική καταστροφή

Α. Επενδύσεις στην Αττική

Ανάγκη επενδύσεων →	Ραγδαίες αλλαγές τις οποίες προκάλεσαν στη χώρα οι συνέπειες του μικρασιατικού πολέμου.
ΑΘΗΝΑ (πάνω από 1 εκ. κάτοικοι)
Ύδρευση →	Κατασκευή φράγματος και τεχνητής λίμνης στον Μαραθώνα από την αμερικανική εταιρία ΟΥΛΕΝ.
	Λόγοι: α) αύξηση του πληθυσμού της πόλης (πάνω από                   1 εκ. κάτοικοι) με την έλευση των προσφύγων             β) ανεπάρκεια Αδριάνειου υδραγωγείου
Ηλεκτροδότηση →	Εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος (από τη βρετανική εταιρία ΠΑΟΥΕΡ)
Αστικές συγκοινωνίες →	Δημιουργία σύγχρονου δικτύου, βασισμένου σε ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία (από τη βρετανική εταιρία ΠΑΟΥΕΡ)
Τηλεφωνικό δίκτυο	Γερμανικές εταιρίες
Άλλες υποδομές	Επενδύσεις στους δρόμους και στη διευθέτηση χειμάρρων για την αντιμετώπιση πλημμυρών-καταστροφών στο λεκανοπέδιο της Αττικής.

«Εκτός Ύλης» - Αδριάνειο υδραγωγείο

Το Αδριάνειο υδραγωγείο απετέλεσε το κύριο υδροδοτικό έργο της Αθήνας για περίπου 1800 χρόνια από την κατασκευή του. Κατά τη βυζαντινή εποχή, τη φραγκοκρατία και -ιδίως- την τουρκοκρατία, όχι μόνο δεν κατασκευάστηκε κάποιο άλλο αξιόλογο έργο υδροδότησης, αλλά και το ήδη υπάρχον δίκτυο αφέθηκε δίχως συντήρηση, ή και καταστράφηκε σε αρκετά του τμήματα. Έτσι, η λήξη της τουρκοκρατίας βρήκε την Αθήνα να αντιμετωπίζει έντονο υδροδοτικό πρόβλημα, με το λιγοστό νερό που ανάβλυζε από κάποια σημεία να είναι βρώμικο ή μολυσμένο. Οι σήραγγες του Αδριάνειου υδραγωγείου είχαν αποφραχθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος από λάσπη ή κατάρρευση των τοιχωμάτων τους, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι κάτοικοι να καταφεύγουν στην άντληση νερού από πηγάδια.

καθαρισμός στοάς του Αδριάνειου Υδραγωγείου

  Μπροστά στην κατάσταση αυτή, αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Τούρκους, έγιναν διαδοχικές εισηγήσεις για επισκευή του δικτύου ύδρευσης. Τη δεκαετία του 1840, μηχανικοί του Δήμου Αθηναίων αναζήτησαν και ανακάλυψαν τις σήραγγες του Αδριάνειου υδραγωγείου. Ξεκίνησαν τότε εργασίες καθαρισμού των σηράγγων, με ταυτόχρονη ανακατασκευή των περισσότερων φρεάτων. Οι εργασίες αυτές συνεχίστηκαν επί πολλές δεκαετίες και απεκατέστησαν σταδιακά τη λειτουργία του υδραγωγείου σε μεγάλο βαθμό. Όταν ολοκληρώθηκε το φράγμα του Μαραθώνα, το υδραγωγείο έπαψε να λειτουργεί και σταδιακά εγκαταλείφθηκε εντελώς. (Πηγή: http://www.iranon.gr/ATHINA/ATHINA15TEXT.htm)

Β. Επενδύσεις στην υπόλοιπη χώρα

Εγγειοβελτιωτικά έργα → αύξηση καλλιεργούμενων εδαφών

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

5. Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922 -1936

Α. Συνέπειες της μικρασιατικής καταστροφής.

Συνέπειες	Άφιξη προσφύγων ( 1.230.000 Έλληνες - 45.000 Αρμένιοι) και ανάγκη αποκατάστασης τους
	Αποχώρηση 610.000 μουσουλμάνων
	Ανατροπή ισορροπιών και δεδομένων της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας
	Το κράτος υποχρεώνεται σε μια νέα αρχη 100 χρόνια μετά το 1821

Β. Παρεμβάσεις του κράτους για την αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος.

Δεδομἐνα Α. Ανάγκη αποφυγής μιας         ολικής καταστροφής Β. Πολλαπλασιασμός θανάτων      από φυματίωση και ελονοσία      το 1923 και 1924	Το κράτος έπρεπε να ξεπεράσει ταχύτατα τις χρόνιες ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης
Δυσχέρειες στην αποτελεσματικότητα του κράτους και της διοίκησης	1. Πολιτική αστάθεια 2. Μίση του Διχασμού 3. Ανακήρυξη της δημοκρατίας 4. Επεμβάσεις στρατού 5. Απόπειρες πραξικοπημάτων

προσφυγούπολη στην Κοκκινιά

Αντίδραση κρατικού μηχανισμού

1.Αξιοποίηση των μουσουλμανικών περιοχών (5 ως 10 δις δραχμές) 2. Εξωτερική βοήθεια που λειτούργησε συμπηρωματικά

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

4. O A΄ Παγκόσμιος πόλεμος

Α. Οι συνθήκες συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

Ήταν δύσκολες και περίπλοκες. Πότε μπήκε η Ελλάδα στον πόλεμο;Το 1917.

Προγενέστερα Γεγονότα	1. Σύγκρουση παλατιού –Βενιζέλου (Διχασμός) 2. Άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915 3. Δημιουργία κυβέρνησης Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη 4. Διάσπαση της χώρας σε δύο ουσιαστικά κράτη 5. Συμμαχικός αποκλεισμός και συγκρούσεις
Αποτέλεσμα	1.Μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος 2.Υπονόμευση πολλών από τα κεκτημένα της προηγούμενης     περιόδου

«Εκτός Ύλης – Ο Διχασμός»

Ο Εθνικός Διχασμός (1914-1917) υπήρξε μία σειρά γεγονότων που επικεντρώνονται στη διένεξη μεταξύ του τότε πρωθυπουργού της Ελλάδας, Ελευθερίου Βενιζέλου και του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ σχετικά με την είσοδο ή μη της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα κύρια γεγονότα της διένεξης αφορούν διαδοχικά

1. την παραίτηση του Βενιζέλου

2., τη δημιουργία ξεχωριστού κράτους με πρωτοβουλία του στην Βόρεια Ελλάδα με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη και

3. την εκδίωξη του Κωνσταντίνου από την Ελλάδα μετά από στρατιωτική παρέμβαση των δυνάμεων της Αντάντ.

                                  

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Ο Βενιζέλος

Η διαφωνία μεταξύ Βασιλιά και Πρωθυπουργού οδήγησε στην παραίτηση της Κυβέρνησης Βενιζέλου την 21η Φεβρουαρίου 1915. Στις εκλογές του Μαΐου η λαϊκή ετυμηγορία επανεκλέγει τον Βενιζέλο, ο οποίος με τη νέα εκλογή του επαναλαμβάνει τη δέσμευση που είχε αναλάβει η Ελλάδα ως σύμμαχος απέναντι στη Σερβία, εάν δεχθεί εκείνη επίθεση της Βουλγαρίας. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1915, η Βουλγαρία κήρυξε επιστράτευση και η Ελλάδα αναγκάστηκε να πράξει το ίδιο. Ο Κωνσταντίνος, έμμενε στις θέσεις του για ουδετερότητα. Ο Κωνσταντίνος τελικά δέχτηκε να επιστρατεύσει 18.000 εφέδρους, ως προφύλαξη για το ενδεχόμενο Βουλγαρικής επίθεσης. Τα Ανάκτορα εξαγριωμένα εμμένουν στην θέση τους, ο πρωθυπουργός παραιτείται και πάλι και διεξάγονται εκ νέου εκλογές στις 6 Δεκεμβρίου 1915. Ο Βενιζέλος και το κόμμα το απέχουν. Έτσι νίκησαν οι φιλοβασιλικοί.

Οι φιλοβασιλικές κυβερνήσεις που διορίζονται στη συνέχεια, διατηρούν την πολιτική "ουδετερότητας". Οι δυνάμεις της Αντάντ μετά την ήττα του Βενιζέλου άρχισαν να προτείνουν ανταλλάγματα. Απορρίφθηκε από την Ελληνική κυβέρνηση η προσφορά της Κύπρου από τη Βρετανία, με αντάλλαγμα τη συμπαράταξη της Ελλάδος με την Αντάντ. Οι Έλληνες διχάζονται ανάμεσα σε δύο παρατάξεις, - φιλοβασιλικών και φιλοβενιζελικών - κάτι που θα συντελέσει στην άνδρωση του εθνικού διχασμού με όλα τα μεταγενέστερα επακόλουθά του.

Στις 24 Νοεμβρίου 1916 η ολοκληρωμένη Προσωρινή Κυβέρνηση κήρυξε τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις.

Η Ελλάδα το 1916 είχε κοπεί στα δύο: Από τη μια μεριά, το κράτος της Θεσσαλονίκης που περιλάμβανε τη Μακεδονία, τηνΚρήτη και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, αποφάσιζε να διενεργηθεί στρατολογία σε μεγάλη κλίμακα και οργάνωνε τη μεραρχία του Αρχιπελάγους και κατόπιν τις μεραρχίες Κρήτης και Σερρών. Τον Δεκέμβριο του 1916 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος αναθεμάτισε και αφόρισε τον Βενιζέλο. Στην προσπάθεια των Γάλλων και του Βενιζέλου να θέσουν υπό τον έλεγχο τους τη νότια Ελλάδα, τα Γαλλικά θωρηκτά έμπαιναν στον Πειραιά και αποβίβαζαν 3000 άνδρες, ενώ βομβάρδιζαν περιοχές της Αθήνας γύρω από το Στάδιο και κοντά στα Ανάκτορα, σε μια σειρά επεισοδίων γνωστών ως «Νοεμβριανά». Όλα τα λιμάνια ήταν αποκλεισμένα από τους Γάλλους με αποτέλεσμα η Αθήνα αλλά και άλλες πόλεις κοντά σ΄ αυτήν να λιμοκτονήσουν.Με την επέμβαση των γαλλικών δυνάμεων ο εθνικός διχασμός έφθασε στο απόγειό του.(Πηγή: wikipedia)

Γεγονότα που ακολούθησαν	Ενοποίηση της χώρας το 1917 από Βενιζέλο με επέμβαση συμμάχων
	Συμμετοχή της χώρας στον πόλεμο με ιδιόμορφο δανεισμό από τους Συμμάχους.

Β. Τα συμμαχικά δάνεια

Χώρες που δάνεισαν την Ελλάδα και ποσά:	Αγγλία (12 εκ. λίρες) Γαλλία (300 εκατ. Γαλλικά φράγκα) ΗΠΑ    (50 εκατ. Δολάρια)
Μορφή δανεισμού(θεωρητικός)	1. Τα ποσά δεν εκταμιεύθηκαν ούτε δόθηκαν στην Ελλάδα 2. Θεωρήθηκαν κάλυμμα για την έκδοση πρόσθετου χαρτονομίσματος για τη χρηματοδότηση της πολεμικής προσπάθειας που θα γινόταν από την κυβέρνηση Βενιζέλου 3. Ήταν ένα είδος αποθέματος σε χρυσό και συνάλλαγμα εκτός ελέγχου της χώρας
Αξιοποίηση δανείων	1. Χρηματοδότηση από Ελλάδα της α) πολεμικής της συμμετοχής στο μακεδονικό μέτωπο β) της εκστρατείας στην Ουκρανία και στην Κριμαία γ) της α΄φάσης της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μ.Ασία

Γ. Οικονομικές εξελίξεις 1918-1922

Δημοσιονομικό αδιέξοδο (Μάρτιος 1922). Αίτια:	1. Άρση της κάλυψης του χαρτονομίσματος από τους Συμμάχους ως αντίποινα για την επαναφορά του βασιλιά μετά την ανάληψη της εξουσίας από τα φιλοβασιλικά κόμματα το Νοέμβριο του 1920. 2.Ελλειμματικοί κρατικοί προϋπολογισμοί από το 1918 και μετά 3. Δαπανηρός μικρασιατικός πόλεμος
Αντιμετώπιση του αδιεξόδου	Διχοτόμηση χαρτονομίσματος (εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο) [το χαρτονόμισμα κόβεται στη μέση – το αριστερό κυκλοφορεί στο 50% της αξίας, το δεξί κομμάτι ανταλλάσσεται με ομολογίες Δημοσίου]
Αποτέλεσμα	Το κράτος απέκτησε 1 δις 200 εκατ. (το πείραμα επαναλήφθηκε το 1926) – όμως τελικά αυτός ο νομισματικός ελιγμός δεν πρόλαβε τη μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.

«Εκτός Ύλης – Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος»

Το νομοσχέδιο ψηφίσθηκε στις 25 Μαρτίου 1922 με ψήφους 151 έναντι 148 και η διχοτόμηση του νομίσματος έγινε νόμος του κράτους με αριθμό 2749. Από το αναγκαστικό δάνειο εξαιρέθηκαν οι ξένοι υπήκοοι και οι ξένες εταιρείες. Σύμφωνα με το νόμο, το μέτρο της διχοτόμησης του νομίσματος θα λειτουργούσε ως εξής: Οι κάτοχοι των χαρτονομισμάτων θα κρατούσαν το αριστερό κομμάτι (που ονομαζόταν στην καθομιλουμένη «Σταύρος», επειδή είχε χαραγμένο πάνω του το κεφάλι του Γεωργίου Σταύρου), το οποίο θα είχε την αξία των 50 δραχμών, και το δεξιό κομμάτι (που ονομαζόταν αντιστοίχως «στέμμα») θα επιστρεφόταν στην Εθνική Τράπεζα, η οποία θα έδινε μιαν απόδειξη (αργότερα θα τυπώνονταν κανονικοί τίτλοι που θα αντικαθιστούσαν την απόδειξη) για τη συμμετοχή τους στο αναγκαστικό δάνειο.

ο Υπουργός οικονομικών Πρωτοπαπαδάκης

Το επιτόκιο των ομολογιών ήταν αρκετά υψηλό, στο 7% (έναντι 4% των καταθέσεων ταμιευτηρίου), και αργότερα κατέβηκε στο 6,5%, ώστε τα χρήματα που θα εξοικονομούνταν, να μοιραστούν μέσω κληρώσεως, εν είδει λαχείου. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τυχερά παιχνίδια κι έτσι η κλήρωση αυτή είχε θετική απήχηση στα λαϊκά στρώματα του πληθυσμού. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/490#ixzz3FO7TRz00