Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Το τέλος

  Όμως  πλέον  υπήρχε  μια  κατάσταση  παγιωμένη,  που  πολύ  δύσκολα  θα  μπορούσε  να  ανατραπεί.  Ο  Μακεδόνας  διοικητής  της  Ελλάδας  Αντίπατρος  κατέπνιξε κάθε  αντίσταση και ζήτησε  από  τους  Αθηναίους  να  του  παραδώσουν  το  Δημοσθένη,  μαζί  με  άλλους  ρήτορες  παρόμοιας  ιδεολογίας.  Εκείνος  κατέφυγε  στο  Ιερό  του  Ποσειδώνα  και,  όταν  περικυκλώθηκε  αναγκάστηκε  να  πιει  το  δηλητήριο  που  πάντα  είχε  μαζί  του,  για  να  μην  πέσει  ζωντανός  στα  χέρια  των  διωκτών   του.  Τότε  μόνο  σταμάτησε  ο  ανένδοτος  αγώνας  του  ρήτορα .

 Οι  Αθηναίοι ,  42  χρόνια  αργότερα ,  αναγνωρίζοντας  τις  υπηρεσίες  του ,  του  έστησαν  χάλκινο  ανδριάντα .

Και  οι  τρεις  άνδρες , ο  Φίλιππος,  ο  Αλέξανδρος  και  ο  Δημοσθένης   γράφτηκαν  στην  ιστορία  με  χρυσά  γράμματα.  Οι  δύο  πρώτοι  για  τις  εξαίρετες  οργανωτικές  και  στρατιωτικές  τους  ικανότητες,  που  έσωσαν  την  Ελλάδα  από  την  παρακμή  και  την  επέκτειναν  ως  την  Ινδία,  ο  τελευταίος  για  τους  άφταστους  τεχνικά  και  πλουσιότατους  πνευματικά  λόγους, που και σήμερα θεωρούνται τελειότατα υποδείγματα της  ρητορικής  τέχνης.  Ο αγώνας  πάλι  του ρήτορα  εναντίον  των  δύο  πρώτων  θα  πρέπει  να  ερμηνευθεί  κυρίως  ως αγώνας  ενός ανήσυχου  και  ρομαντικού  πατριώτη εναντίον  του  εφησυχασμού  και της αδράνειας  στην  οποία  είχε  περιπέσει  η  αγαπημένη  του  πατρίδα . Υπό  αυτό  το  πρίσμα , ο Δημοσθένης  μπορούμε  να  πούμε ότι  είδε τους Μακεδόνες  περισσότερο  ως συμμάχους  παρά  ως  αντιπάλους, στη  μάταιη  προσπάθειά  του  να  αντιστρέψει  τη  φυσική  ροή  των  πραγμάτων,  την  ιστορική  εξέλιξη  που  ορίζει  ότι  την  κάθε  ακμή  διαδέχεται  η  παρακμή.  Ένας  τέτοιος ουτοπικός αγώνας  περικλείει  φυσικά  εξαιρετικό  μεγαλείο  και  δίκαίως  κατατάσσεται  ανάμεσα  στους  ευγενέστερους  αγώνες  που  έχει  να  παρουσιάσει  η  ανθρώπινη  ιστορία .

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Lesky  Albin ,  Ιστορία  της  Αρχαίας  Ελληνικής  Λογοτεχνίας , 

    Εκδοτικός  Οίκος  Κυριακίδη ,  Θεσ/ νίκη  1990 .  

2. Αργύρη  Κ. ,   Δημοσθένους  Περί  του  στεφάνου, Εκδόσεις  Γρηγόρη,  Αθήνα  1972 .

3. Παπαρρηγοπούλου Κ.,  Ιστορία  του  Ελληνικού  Έθνους , Εκδόσεις   Αλέξανδρος , τρίτος  τόμος .

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Δ΄. Τα χρόνια περνούν. Μια σκοτεινή υπόθεση.

 Ο  Φίλιππος  δε  σταμάτησε  να  προσπαθεί  για  να  επιτύχει  την  κάθοδο  προς  νότο  και  ο  Δημοσθένης ,  από  την  άλλη ,  επιχειρούσε πότε  να  ξεσηκώνει  το  λαό  και  πότε  να  τον  αποτρέπει  από  τη  σύρραξη,  όταν  έκρινε  ότι  οι  συνθήκες  δεν  ήταν  ευνοϊκές.  Το  338 π.Χ.  οι  Αθηναίοι  έχουν   πλέον  αντιληφθεί  πλήρως  την  κρισιμότητα  της  κατάστασης  ˙ ενώνονται  λοιπόν  με  τους  Θηβαίους  για  να  αντιμετωπίσουν  από  κοινού  τον  εχθρό .  Ο  ίδιος  ο  Δημοσθένης , τότε  46  ετών ,  αφήνει  τους  λόγους  και  πολεμά  γενναία  στη  μεγάλη  μάχη  της  Χαιρώνειας .  Ο  θρίαμβος  που  πέτυχαν  οι  Μακεδόνες  ουσιαστικά  σφράγισε  την  κυριαρχία  τους  στον  ελληνικό  χώρο  και  σηματοδότησε  μια  νέα  εποχή .  Το  πρώτο  μέρος  του  σχεδίου  του  Φιλίππου  είχε πια ολοκληρωθεί ˙  σειρά είχε η εκστρατεία  στην  Ασία .  Κι  ενώ  τα  πράγματα  είχαν  ηρεμήσει ,  η αναγγελία  του  θανάτου  του  Μακεδόνα  βασιλιά ( 336 π.Χ. )  ήρθε  για  να  προκαλέσει  σάλο  ˙  κάποιες  πόλεις  εξεγέρθηκαν  κατά  της  μακεδονικής  κυριαρχίας . Ο  Δημοσθένης  γιορτάζει  στην  Αθήνα  την  είδηση  στεφανωμένος ,  ξεχνώντας  το  θάνατο  της  μικρής  του  κόρης  λίγες  μέρες  πριν ! 

Jean Lecomte du Nouÿ, Δημοσθένης, 1870.

Ο  Αλέξανδρος  όμως,  που  ανέλαβε  αστραπιαία  την  εξουσία ,  δεν  άφησε  πολλά  περιθώρια  για  πανηγυρισμούς.  Κατάφερε  σε  ελάχιστο  χρονικό  διάστημα  να  αναγνωριστεί  κυρίαρχος  της  Ελλάδας  και  συγκεντρώνοντας  στρατό ,  εξεστράτευσε  εναντίον  της  Ασίας ,  εκπληρώνοντας  έτσι  το  όνειρο  του  πατέρα  του.  Τα  τέσσερα  επόμενα  χρόνια  ήταν  θριαμβευτικά ,  αφού  σημαδεύτηκαν  από  τις  εκπληκτικές  νίκες  του  Αλεξάνδρου και  τις  κατακτήσεις  νέων  χωρών .  Την  ίδια  εποχή  ο  Δημοσθένης , που  αρχικά  χλεύαζε  τον  Αλέξανδρο ,  φαίνεται  να  έχει  καταλαγιάσει ˙ του στέλνει μάλιστα  συγχαρητήριες  επιστολές  για  τα  κατορθώματά  του .

  Ο  θάνατος  του  στρατηλάτη  το  323 π.Χ. ,  όπως  ήταν  φυσικό ,  ακολουθήθηκε  από  μια  σειρά  εξεγέρσεων  στον  ελληνικό  χώρο ˙  οι  Αθηναίοι  αποφάσισαν  να  ξαναδοκιμάσουν  την  τύχη  τους  με  τους  Μακεδόνες  και  ανακάλεσαν  το  Δημοσθένη  από  την  Τροιζήνα ,  στην  οποία  είχε  καταφύγει , συκοφαντημένος κατά τη γνώμη του   για  δωροδοκία . Για το σκοτεινό αυτό θέμα, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ο ακόλαστος θησαυροφύλακας του Αλεξάνδρου Άρπαλος, αφού καταχράστηκε τεράστια χρηματικά ποσά,  ζήτησε άσυλο στην Αθήνα, όταν οι Μακεδόνες διαπίστωσαν τις ατασθαλίες του. Ενώ λοιπόν ο Δημοσθένης είχε προτείνει αρχικά την έκδοση του καταχραστή στους Μακεδόνες…η συνέχεια από τον έγκυρο ιστορικό Πλούταρχο:

Και με το που ήλθε η νύχτα έστειλε (ο Άρπαλος) σ' αυτόν (το Δημοσθένη) την κύλικα με τα είκοσι τάλαντα. Ήταν ασφαλώς ασυναγώνιστος ο Άρπαλος στο να διακρίνει το ήθος του ανθρώπου που διψά για χρυσάφι, από την όψη, τις γκριμάτσες και τις αστραπές των ματιών του. Γιατί ο Δημοσθένης δεν αντιστάθηκε, αλλά προσβληθείς από το μικρόβιο της δωροδοκίας σαν να είχε δεχτεί προστασία πήγε με το μέρος του Άρπαλου και την επόμενη ημέρα αφού περιτύλιξε καλά το λαιμό του με μαλλιά και ταινίες εμφανίστηκε στην εκκλησία του δήμου, κι ενώ τον παρακινούσαν να σηκωθεί και να μιλήσει, τους έκανε νόημα ότι δεν μπορεί να μιλήσει, διότι είχε κοπεί η φωνή του. Οι ξύπνιοι όμως συμπολίτες του, περιγελώντας τον, έλεγαν, ότι όχι από «συνάγχη» (κρυολόγημα), αλλά από «αργυράγχη» (ασθένεια του χρήματος) είχε προσβληθεί τη νύχτα ο δημαγωγός.

 Ο  ρήτορας ,  παρ’όλα αυτά, είδε μια τελευταία ευκαιρία να καταπολεμηθούν οι Μακεδόνες και, υπακούοντας  γι’  άλλη  μια  φορά  στα  κελεύσματα  της  πατρίδας  του, γύρισε για να βοηθήσει.

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Γ: Oι πρώτες συγκρούσεις. Και ένα παράξενο περιστατικό. 

Ο  Μακεδόνας  βασιλιάς το  352 π.Χ.  άρχισε  να  πολιορκεί  το  Ηραίον  τείχος  στη  Θράκη,  σημείο  ζωτικότατο  για  την  αθηναϊκή  οικονομία ,  καθώς  μέσω  αυτού  μεταφέρονταν  σιτηρά  από  τον  Πόντο  στην  Αθήνα.  Η  χρονολογία  αυτή  είναι  σημαδιακή,  γιατί  από  τότε  ξεκινά  ο  Δημοσθένης  τον  αντιμακεδονικό  του  αγώνα,  με  μια  σειρά  από  πολιτικούς  λόγους  που  εκφωνεί  ο  ίδιος  στις  συνελεύσεις  του  λαού  στην  Αθήνα.  Οι  λόγοι  αυτοί  διαπνέονται  από  πάθος  εναντίον  του  Φιλίππου ( άλλωστε  μέχρι  σήμερα  κάθε  σφοδρό  κατηγορητήριο  ονομάζεται  και  « φιλιππικός » ) , μερικές  φορές περιλαμβάνουν  και  ακρότητες

( σε  κάποιο  σημείο  χαρακτηρίζει  το  Φίλιππο  μη  Έλληνα ! ) και  μαρτυρούν  ανάγλυφα  τη  με  κάθε  μέσο    προσπάθεια  αφύπνισης  των  Αθηναίων  μπροστά  στον  κίνδυνο .  Το  351 π.Χ.  ο  «Κατά  Φιλίππου  α΄»  λόγος  υποτιμά  τις  ικανότητες  του  βασιλιά  και  προτείνει  να  σταλεί  εκστρατευτικό  σώμα  στη  χώρα  του,  για  αντιπερισπασμό .  Ένα  χρόνο  μετά ,  με  νέο  λόγο  ο  Δημοσθένης  παρακινεί  τους  συμπολίτες  του  να  προσφέρουν  χρήματα  για  να  αναδιοργανωθεί  ο  στρατός  και  τους  συνιστά  να  μην  αποφεύγουν  δειλά  τη  στράτευση. Το  διάστημα  349-348  π.Χ.  εκφωνεί  τρεις  λόγους, τους  Ολυνθιακούς  α΄,β΄και  γ΄, προτρέποντας  κατ’  αυτόν  τον  τρόπο  τους   Αθηναίους  να  σπεύσουν  σε  βοήθεια  της  πόλης  της  Χαλκιδικής  Ολύνθου ,  η  οποία  είχε  προκαλέσει  την  οργή  του  Φιλίππου.  Οι  Αθηναίοι  όμως  της  εποχής  εκείνης  ήταν  διστακτικοί  και  αναποφάσιστοι,  με  αποτέλεσμα  να  αφήσουν  ουσιαστικά  την  Όλυνθο  να  γνωρίσει  την  πλήρη  καταστροφή .   

ερείπια της Ολύνθου

Αργά  αλλά  σταθερά  εξαπλωνόταν  η  μακεδονική  δύναμη  και  προς  νότο,  όχι  μόνο  με  στρατιωτικούς  χειρισμούς,  αλλά  και  με  διπλωματικούς  ελιγμούς .  Μέσα  σε  κάθε  πόλη  του  νότου  υπήρχε  πλέον  και  φιλομακεδονική  μερίδα  πολιτών,  η  οποία  επιδοκίμαζε  την  πολιτική  του  Φιλίππου .  Βλέποντας  λοιπόν  οι  Αθηναίοι  την  παλαιά  τάξη  πραγμάτων  να  καταρρέει  και  μια  νέα  κατάσταση  να  τείνει  να  παγιωθεί,  αποφάσισαν  να  στείλουν  στην  Πέλλα  πρεσβεία ,  για  να  φροντίσει  για  τη  σύναψη  ειρήνης .  Πράγματι ,  η  πρεσβεία  των  έντεκα  ανδρών  παρουσιάσθηκε  μπροστά  στο  Φίλιππο  το  346 π.Χ.  Είχαν  μιλήσει  οι  δέκα  πρεσβευτές,  όταν  σηκώθηκε  ο  Δημοσθένης  ˙ τότε  όμως συνέβη κάτι  παράδοξο ˙ο  ρήτορας , που επί  πέντε  χρόνια  δεν  είχε  σταματήσει  να  κατακεραυνώνει  τους  Μακεδόνες  με  εμπνευσμένους  και  γλαφυρούς  λόγους ,  μπροστά  στη  θέα  του  μεγάλου  του  εχθρού  θυμήθηκε ,  θα’ λεγε  κανείς ,  το  άδοξο  παρελθόν  του:  μπέρδεψε  τα  λόγια  του  και, όταν  μεγαλόθυμα  ο  Φίλιππος  προσπάθησε να  του  δώσει  θάρρος,  ταράχθηκε  περισσότερο  και  σταμάτησε  στη  μέση το  λόγο  του.  Η  συνθήκη  ειρήνης,  που  τελικά  υπογράφτηκε,  δεν  επρόκειτο  βέβαια  να  δώσει  λύση ˙ ήταν  περισσότερο  επιβεβαίωση  μιας  πρόσκαιρης  ανακωχής,  η  οποία  και  θα  λυνόταν  μόλις  παρουσιαζόταν  η  κατάλληλη  ευκαιρία .

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Β: O Γολγοθάς προς την καταξίωση

Ο  Δημοσθένης  είχε  ήδη  από  νωρίς  αποδείξει  την  αγωνιστική  του  φύση  καταβάλλοντας  υπεράνθρωπες  προσπάθειες  για  να  ανεβεί  στο  βήμα .  Γιατί  κάθε  άλλο  παρά γεννημένος  ρήτορας  υπήρξε˙ αντίθετα,  από  μικρός  είχε  αδύνατη  κράση  και  βασανιζόταν  από  ασθένειες .  Όχι  μόνο  αυτό , αλλά  επίσης  μιλούσε ψευδά και χαρακτηριζόταν από έλλειψη αυτοπεποίθησης  και  αίσθημα  ανασφάλειας  μπροστά  στα  ακροατήρια .  Όλα  αυτά  τα  μειονεκτήματα  όμως  δε  στάθηκαν  ικανά  να  τον  εμποδίσουν  από  το  να  γίνει  αυτό  που  ονειρευόταν. Έτσι  υπέβαλε τον εαυτό  του σε  μια  σειρά  βασανιστικών  ασκήσεων:  για  να  διορθώσει  την  άρθρωση  μιλούσε  έχοντας  χαλίκια  στο  στόμα ˙ πρόφερε  στίχους  ανεβαίνοντας  σε  υψώματα,  για  ν’  ανοίξει  τα  πνευμόνια  του ˙ συνήθιζε να απαγγέλλει  λόγους  μπροστά  στην  τρικυμισμένη  θάλασσα ,  για  να  μάθει  να  αντιμετωπίζει  τη  βοή  του  πλήθους  ˙ ξύριζε  το  μισό  του  κεφάλι  και ,  μένοντας  κλεισμένος  σ’  ένα  υπόγειο,  γυμναζόταν  στη  ρητορική .  Διηγούνται  ακόμη  πως , για  να  διορθώσει  τις  ακούσιες  κινήσεις  του  αριστερού  του  ώμου , συνήθιζε  να  ρητορεύει  ενώ  κρεμόταν  ξίφος  από  πάνω  του . Στις προσπάθειές του βρήκε  πολύτιμο  αρωγό  τον  ηθοποιό  Σάτιρο, ο  οποίος  τον  δίδαξε  τη  χρήσιμη  για  να  επιβάλλεται  στα  ακροατήρια  υποκριτική .  Ένας  άνθρωπος  με  τόση  θέληση  δεν  μπορούσε  παρά  να  θριαμβεύσει . Ήδη από  τους  πρώτους  του  λόγους  φάνηκε  καθαρά  ο  πλούτος  των  ιδεών  και το  υψηλό    αισθητήριο ,  που  έβρισκε  έκφραση  στην  τελειότητα  της  μορφής  και  την  υψηλή  καλλιέργεια  του  ύφους .

ο Δημοσθένης

  Η  έμφυτη  φιλοπατρία  και  ο  ρομαντισμός  του  άνδρα  που  ονειρευόταν  παλιά  μεγαλεία, την  αναβίωση  της  δόξας  του  5ου  αιώνα  π.Χ., δοκιμαζόταν  σκληρά  μέσα  σε  μιαν  Αθήνα  αποδιοργανωμένη  και  αδιάφορη,  παραδομένη  στις  απολαύσεις  και  τον  εφησυχασμό .  Στο  πρόσωπο  του  Φιλίππου  βρήκε  λοιπόν  το  μεγάλο  εχθρό,  εναντίον  του  οποίου  άξιζε  να  πολεμήσει  με  όλες   του  τις  δυνάμεις .        

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Α΄: Η δύση μιας εποχής και η ανατολή μιας άλλης

Η  Ελλάδα  που  βγήκε  μέσα  από  τα  ερείπια  του  Πελοποννησιακού  Πολέμου  (431-404 π.Χ.)  ασφαλώς  δεν  είχε  μεγάλη  σχέση  με  την  ακμάζουσα  και  θαλερή  Ελλάδα  της  κλασικής  αρχαιότητας, των  λαμπρών  μνημείων και των λογοτεχνικών,  επιστημονικών και  φιλοσοφικών επιτευγμάτων.  O  πόλεμος , με τις  ανυπολόγιστες  υλικές  και  ηθικές  καταστροφές  που  επέφερε ,  αποτέλεσε  ένα  όριο ˙τα  γεγονότα  που  τον  ακολούθησαν (εγκαθίδρυση τυραννικού πολιτεύματος στην  Αθήνα  και  αποτίναξή του,πτώση  της  απάνθρωπης  σπαρτιατικής  ηγεμονίας,  άνοδος και  πτώση  της  θηβαϊκής  δύναμης ,  επαναφορά  της  Αθήνας  σε  φαινομενικά  ηγεμονικό  ρόλο )  απλά  κατέδειξαν  το  ότι  η  περίοδος  της  παρακμής  θα  ήταν  μακροχρόνια  και  καταλυτική. 

Πρωτοφανή  για  τα  ως  τότε  δεδομένα  συνέβαιναν  στον  ελληνικό  χώρο :  το  πνεύμα  της  αυτοσυγκράτησης  και  πειθαρχίας  είχε  αρχίσει  να  εκλείπει , η φιλοπατρία βρισκόταν περισσότερο στα λόγια  παρά  στις  πράξεις,  οι  έννοιες  του  σεβασμού  και  του  δικαίου  είχαν   καταστρατηγηθεί ˙ ακόμη  και  η  Πυθία  έπεσε  θύμα  βιασμού  και  λεηλατήθηκαν  τα  χρήματα  του  μαντείου  των  Δελφών!  Το  χειρότερο  απ’  όλα , οι  ίδιες  οι  ελληνικές  πόλεις  ζητούσαν  πλέον  ανενδοίαστα  από  τον  Πέρση  βασιλιά  να  αναμειγνύεται  στα  εσωτερικά  της  Ελλάδας ,  προκειμένου  να  προωθούν  τα  συμφέροντά  τους!  Και  οι  Έλληνες  δε  σταματούσαν  να  φιλονικούν  και  να  τρώγονται  μεταξύ  τους .  

Ο Φίλιππος

Την  ίδια  εποχή  μια  νέα  δύναμη   είχε αρχίσει να ανατέλλει από βορρά ˙ ο  Φίλιππος  Β΄, βασιλιάς των Μακεδόνων, αύξανε συνεχώς τις στρατιωτικές  του  κτήσεις  και  την  πολιτική  του  επιρροή. Ο  μεγάλος  στόχος  του ήταν  να  ενώσει  όλες  τις  ελληνικές  πόλεις  υπό  τη  διοίκησή  του , για  να στραφεί  έπειτα  εναντίον  της  Ασίας. Θέλησε  λοιπόν   να εκμεταλλευτεί τη διαλυτική  ατμόσφαιρα  στον ελλαδικό χώρο, αναδιοργανώνοντας  απερίσπαστος  το  στρατό του ˙ ο  μακεδονικός  στρατός, που  ήδη  από  τις  πρώτες  συγκρούσεις  με  τοπικούς  λαούς  στη  Θράκη  φαινόταν  ισχυρότατος, τεχνικά  υπερείχε  χάρη  σε  ένα  νέο  όπλο , τη σάρισσα ( μια  πολύ  βαριά  και μακριά  λόγχη ) και στη  φάλαγγα , ένα  σχηματισμό  μάχης  που  έμελλε  να  αποδειχτεί  ακατανίκητος . Όλα  αυτά σε συνδυασμό  και  με  τις  στρατιωτικές ικανότητες  του ηγεμόνα  τους,  δημιούργησαν  μια  πολύ  δυνατή  στρατιωτική  μηχανή, που στο  πέρασμά  της  σάρωνε  κάθε  αντίσταση .      

Αιχμή και σαυρωτήρας της σάρισας (πίσω μεταλλική μύτη, χρήσιμη ως αντίβαρο στην αιχμή και για τη στερέωση του όπλου)Από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Στην   επεκτατική  του  προσπάθεια  όμως,  ο  Φίλιππος  έμελλε  να  συναντήσει  έναν  τρομερό  αντίπαλο : τον  Αθηναίο  ρήτορα  Δημοσθένη .