ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

6. H ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου

   Η θετική πορεία στην οικονομία της Ελλάδας κατά την περίοδο του    

    μεσοπολέμου (1919-1939). [Με την έννοια μεσοπόλεμος αναφερόμαστε στη χρονική   

    περίοδο μεταξύ Πρώτου και Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου]

Πλεονεκτήματα που επέτρεπαν θετική οικονομική πορεία (1919-1939)

1. εθνική ομογενοποίηση (οι μειονότητες αντιπροσώπευαν λιγότερο του 7% του συνολικού πληθυσμού) 2. ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης 3. προώθηση αστικοποίησης (1/3 πληθυσμού σε    μεγάλα αστικά κέντρα) 4. βελτίωση υποδομών 5. υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών 6. συγκέντρωση των Ελλήνων στα πλαίσια του     εθνικού τους κράτους 7. Προσφορά προσφύγων: (αυτός ο παράγοντας συνδέεται άμεσα με τον 1.εθνική ομογενοποίηση) α) μετέφεραν γνώσεις και πολιτισμό β) ισχυρή διάθεση για εργασία για να ξαναδημιουργηθούν όσα χάθηκαν μέσα στην καταστροφή

7. Οι μεγάλες επενδύσεις.

Οι επενδύσεις στις υποδομές της χώρας μετά τη μικρασιατική καταστροφή

Α. Επενδύσεις στην Αττική

Ανάγκη επενδύσεων →	Ραγδαίες αλλαγές τις οποίες προκάλεσαν στη χώρα οι συνέπειες του μικρασιατικού πολέμου.
ΑΘΗΝΑ (πάνω από 1 εκ. κάτοικοι)
Ύδρευση →	Κατασκευή φράγματος και τεχνητής λίμνης στον Μαραθώνα από την αμερικανική εταιρία ΟΥΛΕΝ.
	Λόγοι: α) αύξηση του πληθυσμού της πόλης (πάνω από                   1 εκ. κάτοικοι) με την έλευση των προσφύγων             β) ανεπάρκεια Αδριάνειου υδραγωγείου
Ηλεκτροδότηση →	Εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος (από τη βρετανική εταιρία ΠΑΟΥΕΡ)
Αστικές συγκοινωνίες →	Δημιουργία σύγχρονου δικτύου, βασισμένου σε ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία (από τη βρετανική εταιρία ΠΑΟΥΕΡ)
Τηλεφωνικό δίκτυο	Γερμανικές εταιρίες
Άλλες υποδομές	Επενδύσεις στους δρόμους και στη διευθέτηση χειμάρρων για την αντιμετώπιση πλημμυρών-καταστροφών στο λεκανοπέδιο της Αττικής.

«Εκτός Ύλης» - Αδριάνειο υδραγωγείο

Το Αδριάνειο υδραγωγείο απετέλεσε το κύριο υδροδοτικό έργο της Αθήνας για περίπου 1800 χρόνια από την κατασκευή του. Κατά τη βυζαντινή εποχή, τη φραγκοκρατία και -ιδίως- την τουρκοκρατία, όχι μόνο δεν κατασκευάστηκε κάποιο άλλο αξιόλογο έργο υδροδότησης, αλλά και το ήδη υπάρχον δίκτυο αφέθηκε δίχως συντήρηση, ή και καταστράφηκε σε αρκετά του τμήματα. Έτσι, η λήξη της τουρκοκρατίας βρήκε την Αθήνα να αντιμετωπίζει έντονο υδροδοτικό πρόβλημα, με το λιγοστό νερό που ανάβλυζε από κάποια σημεία να είναι βρώμικο ή μολυσμένο. Οι σήραγγες του Αδριάνειου υδραγωγείου είχαν αποφραχθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος από λάσπη ή κατάρρευση των τοιχωμάτων τους, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι κάτοικοι να καταφεύγουν στην άντληση νερού από πηγάδια.

καθαρισμός στοάς του Αδριάνειου Υδραγωγείου

  Μπροστά στην κατάσταση αυτή, αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Τούρκους, έγιναν διαδοχικές εισηγήσεις για επισκευή του δικτύου ύδρευσης. Τη δεκαετία του 1840, μηχανικοί του Δήμου Αθηναίων αναζήτησαν και ανακάλυψαν τις σήραγγες του Αδριάνειου υδραγωγείου. Ξεκίνησαν τότε εργασίες καθαρισμού των σηράγγων, με ταυτόχρονη ανακατασκευή των περισσότερων φρεάτων. Οι εργασίες αυτές συνεχίστηκαν επί πολλές δεκαετίες και απεκατέστησαν σταδιακά τη λειτουργία του υδραγωγείου σε μεγάλο βαθμό. Όταν ολοκληρώθηκε το φράγμα του Μαραθώνα, το υδραγωγείο έπαψε να λειτουργεί και σταδιακά εγκαταλείφθηκε εντελώς. (Πηγή: http://www.iranon.gr/ATHINA/ATHINA15TEXT.htm)

Β. Επενδύσεις στην υπόλοιπη χώρα

Εγγειοβελτιωτικά έργα → αύξηση καλλιεργούμενων εδαφών

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

5. Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922 -1936

Α. Συνέπειες της μικρασιατικής καταστροφής.

Συνέπειες	Άφιξη προσφύγων ( 1.230.000 Έλληνες - 45.000 Αρμένιοι) και ανάγκη αποκατάστασης τους
	Αποχώρηση 610.000 μουσουλμάνων
	Ανατροπή ισορροπιών και δεδομένων της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας
	Το κράτος υποχρεώνεται σε μια νέα αρχη 100 χρόνια μετά το 1821

Β. Παρεμβάσεις του κράτους για την αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος.

Δεδομἐνα Α. Ανάγκη αποφυγής μιας         ολικής καταστροφής Β. Πολλαπλασιασμός θανάτων      από φυματίωση και ελονοσία      το 1923 και 1924	Το κράτος έπρεπε να ξεπεράσει ταχύτατα τις χρόνιες ανεπάρκειες της ελληνικής διοίκησης
Δυσχέρειες στην αποτελεσματικότητα του κράτους και της διοίκησης	1. Πολιτική αστάθεια 2. Μίση του Διχασμού 3. Ανακήρυξη της δημοκρατίας 4. Επεμβάσεις στρατού 5. Απόπειρες πραξικοπημάτων

προσφυγούπολη στην Κοκκινιά

Αντίδραση κρατικού μηχανισμού

1.Αξιοποίηση των μουσουλμανικών περιοχών (5 ως 10 δις δραχμές) 2. Εξωτερική βοήθεια που λειτούργησε συμπηρωματικά

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

4. O A΄ Παγκόσμιος πόλεμος

Α. Οι συνθήκες συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

Ήταν δύσκολες και περίπλοκες. Πότε μπήκε η Ελλάδα στον πόλεμο;Το 1917.

Προγενέστερα Γεγονότα	1. Σύγκρουση παλατιού –Βενιζέλου (Διχασμός) 2. Άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915 3. Δημιουργία κυβέρνησης Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη 4. Διάσπαση της χώρας σε δύο ουσιαστικά κράτη 5. Συμμαχικός αποκλεισμός και συγκρούσεις
Αποτέλεσμα	1.Μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος 2.Υπονόμευση πολλών από τα κεκτημένα της προηγούμενης     περιόδου

«Εκτός Ύλης – Ο Διχασμός»

Ο Εθνικός Διχασμός (1914-1917) υπήρξε μία σειρά γεγονότων που επικεντρώνονται στη διένεξη μεταξύ του τότε πρωθυπουργού της Ελλάδας, Ελευθερίου Βενιζέλου και του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ σχετικά με την είσοδο ή μη της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα κύρια γεγονότα της διένεξης αφορούν διαδοχικά

1. την παραίτηση του Βενιζέλου

2., τη δημιουργία ξεχωριστού κράτους με πρωτοβουλία του στην Βόρεια Ελλάδα με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη και

3. την εκδίωξη του Κωνσταντίνου από την Ελλάδα μετά από στρατιωτική παρέμβαση των δυνάμεων της Αντάντ.

                                  

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Ο Βενιζέλος

Η διαφωνία μεταξύ Βασιλιά και Πρωθυπουργού οδήγησε στην παραίτηση της Κυβέρνησης Βενιζέλου την 21η Φεβρουαρίου 1915. Στις εκλογές του Μαΐου η λαϊκή ετυμηγορία επανεκλέγει τον Βενιζέλο, ο οποίος με τη νέα εκλογή του επαναλαμβάνει τη δέσμευση που είχε αναλάβει η Ελλάδα ως σύμμαχος απέναντι στη Σερβία, εάν δεχθεί εκείνη επίθεση της Βουλγαρίας. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1915, η Βουλγαρία κήρυξε επιστράτευση και η Ελλάδα αναγκάστηκε να πράξει το ίδιο. Ο Κωνσταντίνος, έμμενε στις θέσεις του για ουδετερότητα. Ο Κωνσταντίνος τελικά δέχτηκε να επιστρατεύσει 18.000 εφέδρους, ως προφύλαξη για το ενδεχόμενο Βουλγαρικής επίθεσης. Τα Ανάκτορα εξαγριωμένα εμμένουν στην θέση τους, ο πρωθυπουργός παραιτείται και πάλι και διεξάγονται εκ νέου εκλογές στις 6 Δεκεμβρίου 1915. Ο Βενιζέλος και το κόμμα το απέχουν. Έτσι νίκησαν οι φιλοβασιλικοί.

Οι φιλοβασιλικές κυβερνήσεις που διορίζονται στη συνέχεια, διατηρούν την πολιτική "ουδετερότητας". Οι δυνάμεις της Αντάντ μετά την ήττα του Βενιζέλου άρχισαν να προτείνουν ανταλλάγματα. Απορρίφθηκε από την Ελληνική κυβέρνηση η προσφορά της Κύπρου από τη Βρετανία, με αντάλλαγμα τη συμπαράταξη της Ελλάδος με την Αντάντ. Οι Έλληνες διχάζονται ανάμεσα σε δύο παρατάξεις, - φιλοβασιλικών και φιλοβενιζελικών - κάτι που θα συντελέσει στην άνδρωση του εθνικού διχασμού με όλα τα μεταγενέστερα επακόλουθά του.

Στις 24 Νοεμβρίου 1916 η ολοκληρωμένη Προσωρινή Κυβέρνηση κήρυξε τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις.

Η Ελλάδα το 1916 είχε κοπεί στα δύο: Από τη μια μεριά, το κράτος της Θεσσαλονίκης που περιλάμβανε τη Μακεδονία, τηνΚρήτη και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, αποφάσιζε να διενεργηθεί στρατολογία σε μεγάλη κλίμακα και οργάνωνε τη μεραρχία του Αρχιπελάγους και κατόπιν τις μεραρχίες Κρήτης και Σερρών. Τον Δεκέμβριο του 1916 η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος αναθεμάτισε και αφόρισε τον Βενιζέλο. Στην προσπάθεια των Γάλλων και του Βενιζέλου να θέσουν υπό τον έλεγχο τους τη νότια Ελλάδα, τα Γαλλικά θωρηκτά έμπαιναν στον Πειραιά και αποβίβαζαν 3000 άνδρες, ενώ βομβάρδιζαν περιοχές της Αθήνας γύρω από το Στάδιο και κοντά στα Ανάκτορα, σε μια σειρά επεισοδίων γνωστών ως «Νοεμβριανά». Όλα τα λιμάνια ήταν αποκλεισμένα από τους Γάλλους με αποτέλεσμα η Αθήνα αλλά και άλλες πόλεις κοντά σ΄ αυτήν να λιμοκτονήσουν.Με την επέμβαση των γαλλικών δυνάμεων ο εθνικός διχασμός έφθασε στο απόγειό του.(Πηγή: wikipedia)

Γεγονότα που ακολούθησαν	Ενοποίηση της χώρας το 1917 από Βενιζέλο με επέμβαση συμμάχων
	Συμμετοχή της χώρας στον πόλεμο με ιδιόμορφο δανεισμό από τους Συμμάχους.

Β. Τα συμμαχικά δάνεια

Χώρες που δάνεισαν την Ελλάδα και ποσά:	Αγγλία (12 εκ. λίρες) Γαλλία (300 εκατ. Γαλλικά φράγκα) ΗΠΑ    (50 εκατ. Δολάρια)
Μορφή δανεισμού(θεωρητικός)	1. Τα ποσά δεν εκταμιεύθηκαν ούτε δόθηκαν στην Ελλάδα 2. Θεωρήθηκαν κάλυμμα για την έκδοση πρόσθετου χαρτονομίσματος για τη χρηματοδότηση της πολεμικής προσπάθειας που θα γινόταν από την κυβέρνηση Βενιζέλου 3. Ήταν ένα είδος αποθέματος σε χρυσό και συνάλλαγμα εκτός ελέγχου της χώρας
Αξιοποίηση δανείων	1. Χρηματοδότηση από Ελλάδα της α) πολεμικής της συμμετοχής στο μακεδονικό μέτωπο β) της εκστρατείας στην Ουκρανία και στην Κριμαία γ) της α΄φάσης της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μ.Ασία

Γ. Οικονομικές εξελίξεις 1918-1922

Δημοσιονομικό αδιέξοδο (Μάρτιος 1922). Αίτια:	1. Άρση της κάλυψης του χαρτονομίσματος από τους Συμμάχους ως αντίποινα για την επαναφορά του βασιλιά μετά την ανάληψη της εξουσίας από τα φιλοβασιλικά κόμματα το Νοέμβριο του 1920. 2.Ελλειμματικοί κρατικοί προϋπολογισμοί από το 1918 και μετά 3. Δαπανηρός μικρασιατικός πόλεμος
Αντιμετώπιση του αδιεξόδου	Διχοτόμηση χαρτονομίσματος (εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο) [το χαρτονόμισμα κόβεται στη μέση – το αριστερό κυκλοφορεί στο 50% της αξίας, το δεξί κομμάτι ανταλλάσσεται με ομολογίες Δημοσίου]
Αποτέλεσμα	Το κράτος απέκτησε 1 δις 200 εκατ. (το πείραμα επαναλήφθηκε το 1926) – όμως τελικά αυτός ο νομισματικός ελιγμός δεν πρόλαβε τη μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.

«Εκτός Ύλης – Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος»

Το νομοσχέδιο ψηφίσθηκε στις 25 Μαρτίου 1922 με ψήφους 151 έναντι 148 και η διχοτόμηση του νομίσματος έγινε νόμος του κράτους με αριθμό 2749. Από το αναγκαστικό δάνειο εξαιρέθηκαν οι ξένοι υπήκοοι και οι ξένες εταιρείες. Σύμφωνα με το νόμο, το μέτρο της διχοτόμησης του νομίσματος θα λειτουργούσε ως εξής: Οι κάτοχοι των χαρτονομισμάτων θα κρατούσαν το αριστερό κομμάτι (που ονομαζόταν στην καθομιλουμένη «Σταύρος», επειδή είχε χαραγμένο πάνω του το κεφάλι του Γεωργίου Σταύρου), το οποίο θα είχε την αξία των 50 δραχμών, και το δεξιό κομμάτι (που ονομαζόταν αντιστοίχως «στέμμα») θα επιστρεφόταν στην Εθνική Τράπεζα, η οποία θα έδινε μιαν απόδειξη (αργότερα θα τυπώνονταν κανονικοί τίτλοι που θα αντικαθιστούσαν την απόδειξη) για τη συμμετοχή τους στο αναγκαστικό δάνειο.

ο Υπουργός οικονομικών Πρωτοπαπαδάκης

Το επιτόκιο των ομολογιών ήταν αρκετά υψηλό, στο 7% (έναντι 4% των καταθέσεων ταμιευτηρίου), και αργότερα κατέβηκε στο 6,5%, ώστε τα χρήματα που θα εξοικονομούνταν, να μοιραστούν μέσω κληρώσεως, εν είδει λαχείου. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τυχερά παιχνίδια κι έτσι η κλήρωση αυτή είχε θετική απήχηση στα λαϊκά στρώματα του πληθυσμού. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/490#ixzz3FO7TRz00

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

 3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922

Α. Η πολιτική Βενιζέλου κατά το διάστημα 1910-1922

Η έκφραση του βενιζελισμού (μιας νέας πολιτικής αντίληψης) στον οικονομικό τομέα

το ελληνικό κράτος θεωρείται ως μοχλός έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού(επιδίωξή του η ενσωμάτωση του εκτός συνόρων ελληνισμού, η συγκρότηση ενιαίας εθνικής και κρατικής υπόστασης, η διεκδίκηση της θέσης του στον τότε σύγχρονο κόσμο  ) Προϋποθέσεις των παραπάνω είναι: Α. Ο θεσμικός εκσυγχρονισμός (κράτος αποτελεσματικό    – αξιόπιστο) Β.  Η γενικότερη προσήλωση στην ιδέα της       ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων                             του έθνους

Β. Ο ρόλος και τα αιτήματα της αστικής τάξης.

Ρόλος – φυσιογνωμία αστικής τάξης	1. συσπειρώνεται γύρω από Βενιζέλο 2. πλουτίζει σε όλη τη λεκάνη της      Ανατολικής Μεσογείου 3. φιλοδοξεί ναι κυριαρχήσει και πολιτικά στο χώρο     που δραστηριοποιείται οικονομικά (λιμάνια Νότιας Ρωσίας, λεκάνη Δούναβη, εσωτερικό Ρουμανίας, Πόντος, μικρασιατικά παράλια, Κων/πολη και Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Αίγυπτος, Σουδάν, Αλεξάνδρεια)
Αιτήματα της αστικής τάξης (συσπειρωμένη γύρω από Βενιζέλο)	1. Η δημιουργία ενός ισχυρού εθνικού κέντρου για: α) διασφάλιση πλούτου β) προστασία συμφερόντων των πολιτών του γ) είναι αναγκαία η δημιουργία, καθώς συμφωνεί με     την εποχή (εμφάνιση πολλών εθνικιστικών     κινημάτων) 2.  Η διεκδίκηση της Μεγάλης Ελλάδας (ερείσματα-στηρίγματα για αυτήν τη διεκδίκηση: Α. Μεγάλη Ιδέα Β. εκσυγχρονισμός του κράτους Γ. πλεονασματικοί προϋπολογισμοί)

Γ. Πρόοδοι της εθνικής οικονομίας το 1910.

Αντιμετώπιση αγροτικής κρίσης →

Υπερπόντια μετανάστευση

Συνέπειες της μετανάστευσης στις ΗΠΑ Α. εκτόνωση των κοινωνικών      εντάσεων που δημιούργησε η          σταφιδική κρίση Β. ενίσχυση της οικονομίας της υπαίθρου από τα εμβάσματα των μεταναστών

Εκτός Ύλης – Η σταφιδική κρίση

Ο πόλεμος της σταφίδας
Πώς η Ελλάδα του 1899 περίμενε τον 20ό αιώνα 
γράφει η  Καίτη Αρώνη-Τσίχλη, επίκουρη καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου.

Με την άφιξη του 1899 είχε ήδη ανατείλει το έβδομο έτος από την έναρξη της μεγάλης σταφιδικής κρίσης που έπληξε, κατά κύριο λόγο, τους σταφιδοκαλλιεργητές καθώς και όλα τα κοινωνικά στρώματα στις σταφιδοπαραγωγούς περιοχές της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου στο τέλος του προηγούμενου αιώνα. Η σταφιδική κρίση ξέσπασε το 1893 ως απόρροια της μονοκαλλιέργειας και της μονοεξαγωγής της σταφίδας σε συνάρτηση με τη γενική οικονομική δυσπραγία της χώρας και τις αντίξοες διεθνείς συγκυρίες.
Η αλόγιστη επέκταση των σταφιδαμπελώνων καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ακολουθώντας συγκυριακές ανάγκες κατανάλωσης της σταφίδας, είχε ενταθεί με το άνοιγμα της γαλλικής αγοράς, την οποία οι σταφιδοπαραγωγοί της Πελοποννήσου περιέβαλλαν με υπέρμετρη αισιοδοξία για μόνιμη διοχέτευση του προϊόντος τους. Ενώ όμως η αγγλική αγορά, όπου η σταφίδα χρησιμοποιείτο σε ξηρά μορφή στη ζαχαροπλαστική για την κατασκευή διαφόρων γλυκισμάτων και κυρίως για την κατασκευή της παραδοσιακής πουτίγκας, που καταναλωνόταν ευρύτατα και από τα λαϊκά στρώματα, ήταν μόνιμη και σταθερή, η απορρόφηση της σταφίδας από τη Γαλλία, όπου χρησιμοποιείτο για την παρασκευή οίνων λαϊκής κατανάλωσης, είχε ημερομηνία λήξεως, εφόσον οφειλόταν στην καταστροφή των γαλλικών αμπελώνων από τη φυλλοξήρα. Η ανάκαμψη των γαλλικών αμπελώνων από την ασθένεια είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει απότομα η γαλλική αγορά όσο απότομα είχε ανοίξει. Οι συνέπειες αυτού του γεγονότος υπήρξαν καταστροφικές για τη χώρα εφόσον πλέον υπήρχε ένα μόνιμο ετήσιο πλεόνασμα στην παραγωγή της κορινθιακής σταφίδας το οποίο ήταν αδύνατον να καταναλωθεί. […]

 

Αγρότες και σταφίδα

Δ. Συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων στην εθνική οικονομία.

Η εθνική οικονομία δεν κλονίσθηκε από το σημαντικό κόστος των Βαλκανικών πολέμων

ΘΕΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Α. Εδαφική αύξηση 70% περίπου με ενσωμάτωση πλούσιων περιοχών (Ήπειρος, Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, Νησιά του Αιγαίου, Κρήτη) Β. Αύξηση του πληθυσμού κατά 80% (εκατομμύρια νέοι κάτοικοι) γ.  Νέες οικονομικές προοπτικές (πεδινά και αρδευόμενα νεοαποκτηθέντα εδάφη, με άριστες προοπτικές για τη γεωργική παραγωγή) δ. Η Ελλάδα έγινε υπολογίσιμη δύναμη ε. Σημαντική αύξηση της εμπιστοσύνης προς τη χώρα από τις αγορές χρήματος και πιστώσεων

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις νέες περιοχές (πχ. μουσουλμάνοι-εβραίοι στην Ήπειρο)

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματο

Α. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (τέλος 19^ου αιώνα)

Σε σχέση με γειτονικές ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες

Διαφορές που οφείλονται στις ιστορικές ιδιομορφίες της ελληνικής ανάπτυξης Μικρότερη πολιτική και κοινωνική επιρροή σοσιαλιστικών ομάδων και εργατικών ομαδοποιήσεων

Αίτια της μικρής επιρροής αυτών των ομάδων

1.Απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών    μονάδων 2. Σημαντικό ποσοστό ξένου εργατικού     δυναμικού στα μεγάλα δημόσια έργα 3. Πρόσκαιρη, βραχύχρονη απασχόληση των      εργατών (εξαίρεση αποτελούσε το σταθερό εργατικό δυναμικό   των μεταλλευτικών επιχειρήσεων, όπου και   εκδηλώθηκαν οι πρώτες καθαρά εργατικές   εξεγέρσεις πχ. Λαύριο [1896]) 4. επικράτηση Μεγάλης Ιδέας (στον ιδεολογικό     τομέα) που εμπόδιζε την ανάπτυξη και        διάδοση ιδεών με κοινωνικό-ταξικό     περιεχόμενο

«Εκτός Ύλης» - Η εξέγερση στο Λαύριο

Ξημερώματα 8ης Απριλίου 1896. Στα μεταλλεία του Λαυρίου 1.800 εργάτες ανέβηκαν από το μεταλλευτικό φρέαρ – βάθους 182 μέτρων όπου δούλευαν, έκλεισαν όλες τις εισόδους, περικύκλωσαν τον χώρο και κήρυξαν απεργία. Διεκδικούσαν από τον Ιταλό εργοδότη τους, τον αδίστακτο Σερπιέρι, το αυτονόητο: Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και έγκαιρη μεταφορά τους στο νοσοκομείο όταν τραυματίζονταν για να μην πεθαίνουν στο δρόμο. Αύξηση του μισθού τους και  κατάργηση των λεγόμενων εργολάβων. Οι  εργολάβοι ήταν μεσάζοντες που έπαιρναν το έργο μιας στοάς από τη διεύθυνση της εταιρείας και φρόντιζαν να βάζουν τους εργάτες να δουλεύουν για λογαριασμό τους. Η εταιρεία τους έδινε και το μεροκάματο των εργατών, αλλά  εκείνοι έδιναν ψίχουλα στους μεταλλωρύχους.... 

Οι απεργοί  θέλησαν από την πρώτη στιγμή να διαπραγματευτούν ειρηνικά τα αιτήματα τους με τη διεύθυνση. Όταν όμως πλησίασαν τα γραφεία της εταιρείας δέχτηκαν πυροβολισμούς από τους φύλακες. Εξαγριωμένοι οι εργάτες άρχισαν να  τους λιθοβολούν. Τα ορυχεία του Λαυρίου μετατράπηκαν σε πεδίο μάχης, ώσπου δύο εργάτες σκοτώθηκαν από τους φύλακες. Οργισμένοι οι μεταλλωρύχοι μπροστά στη θέα των δολοφονημένων συναδέλφων τους,  όρμηξαν και  έσπασαν τα γραφεία, έσκισαν τα έγγραφα  και έβαλαν φωτιά στο κτίριο με δυναμίτες, με αποτέλεσμα να εξοντωθούν όλοι οι φύλακες εκτός από έναν. Ο  Σερπιέρι που κρυβόταν στην πολυτελή βίλα του, λίγα μέτρα πιο μακριά από τα μεταλλεία, φυγαδεύτηκε και σώθηκε την τελευταία στιγμή, μεταμφιεσμένοςσεπαπά.... 

Ο Σερπιέρι

Τις επόμενες μέρες έφτασαν ενισχύσεις της αστυνομίας για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα του Ιταλού επιχειρηματία.  Οι απεργοί όμως δεν έκαναν πίσω. Τότε η κυβέρνηση έστειλε στρατό για να καταστείλει την απεργία και ένα πολεμικό πλοίο για να τους τρομοκρατήσει! Στις νέες συμπλοκές που ακολούθησαν σκοτώθηκαν άλλοι δύο εργάτες, τραυματίστηκαν πολλοί, ενώ συνελήφθησαν και δικάστηκαν δεκαπέντε απεργοί. Υπήρχαν εντάλματα για άλλους δέκα, αλλά πρόλαβαν και έφυγαν. Έτσι στις 21 Απριλίου, μετά από 14 μέρες έληξε βίαια η απεργία. Το μόνο που πέτυχαν οι εργάτες ήταν μια μικρή αύξηση του μεροκάματου από 2.5 δραχμές σε 3.5 ενώ όλα τα υπόλοιπα αιτήματα ξεχάστηκαν από την εργοδοσία. Μετά την απεργία, εγκαταστάθηκε μόνιμα στα μεταλλεία του Λαυρίου  στρατιωτικό σώμα, προκειμένου να αποτρέψει τους εργάτες από νέες εξεγέρσεις. Οι εργάτες δούλευαν κάτω από  καθεστώς στρατιωτικής τρομοκρατίας.

(Πηγή: http://www.mixanitouxronou.gr/i-apergia-ton-metallorichon-sto-lavrio-to-1896-tesseris-ergates-dolofonithikan-ke-i-kivernisi-estile-strato-ke-plia-gia-na-tous-katastili/ )

Β. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (20^ος αιώνας)

    Ο ρόλος της Θεσσαλονίκης στην ανάπτυξη του εργατικού κινήματος

Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913) η κατάσταση μεταβάλλεται.

Σημείο αναφοράς για το εργατικό κίνημα αποτελεί η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα.

Για ποιους λόγους θεωρείται η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης τόσο σημαντική για την ανάπτυξη του εργατικού κινήματος;

1. Σημαντικό βιομηχανικό της υπόβαθρο 2. Κοσμοπολίτικος χαρακτήρας 3. Ύπαρξη της Φεντερασιόν (μεγάλη         πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την προοδευτική εβραϊκή κοινότητα → δίαυλος για τη διάδοση σοσιαλιστικής και εργατικής ιδεολογίας στη χώρα)

Ο Αβραάμ Μπεναρόγια, πρωτεργάτης της ίδρυσης της
Φεντερασιόν

Γ. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (20^ος αιώνας)

Ταχύτατη ωρίμαση του εργατικού κινήματος στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918).

Λόγοι	1. Πιέσεις που δέχθηκε η ελληνική κοινωνία 2. Εμπλοκή της σε διεθνείς υποθέσεις 3. Αντίκτυπος της ρωσικής επανάστασης (1917)
Αποτελέσματα	1. Ίδρυση της ΓΣΕΕ [Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος](κλαδικά + τοπικά σωματεία) 2. Ίδρυση ΣΕΚΕ [Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Ελλάδος]→ ΚΚΕ με την προσχώρησή του στην Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή.