ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

 3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922

Α. Η πολιτική Βενιζέλου κατά το διάστημα 1910-1922

Η έκφραση του βενιζελισμού (μιας νέας πολιτικής αντίληψης) στον οικονομικό τομέα

το ελληνικό κράτος θεωρείται ως μοχλός έκφρασης και ανάπτυξης του ελληνισμού(επιδίωξή του η ενσωμάτωση του εκτός συνόρων ελληνισμού, η συγκρότηση ενιαίας εθνικής και κρατικής υπόστασης, η διεκδίκηση της θέσης του στον τότε σύγχρονο κόσμο  ) Προϋποθέσεις των παραπάνω είναι: Α. Ο θεσμικός εκσυγχρονισμός (κράτος αποτελεσματικό    – αξιόπιστο) Β.  Η γενικότερη προσήλωση στην ιδέα της       ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων                             του έθνους

Β. Ο ρόλος και τα αιτήματα της αστικής τάξης.

Ρόλος – φυσιογνωμία αστικής τάξης	1. συσπειρώνεται γύρω από Βενιζέλο 2. πλουτίζει σε όλη τη λεκάνη της      Ανατολικής Μεσογείου 3. φιλοδοξεί ναι κυριαρχήσει και πολιτικά στο χώρο     που δραστηριοποιείται οικονομικά (λιμάνια Νότιας Ρωσίας, λεκάνη Δούναβη, εσωτερικό Ρουμανίας, Πόντος, μικρασιατικά παράλια, Κων/πολη και Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, Αίγυπτος, Σουδάν, Αλεξάνδρεια)
Αιτήματα της αστικής τάξης (συσπειρωμένη γύρω από Βενιζέλο)	1. Η δημιουργία ενός ισχυρού εθνικού κέντρου για: α) διασφάλιση πλούτου β) προστασία συμφερόντων των πολιτών του γ) είναι αναγκαία η δημιουργία, καθώς συμφωνεί με     την εποχή (εμφάνιση πολλών εθνικιστικών     κινημάτων) 2.  Η διεκδίκηση της Μεγάλης Ελλάδας (ερείσματα-στηρίγματα για αυτήν τη διεκδίκηση: Α. Μεγάλη Ιδέα Β. εκσυγχρονισμός του κράτους Γ. πλεονασματικοί προϋπολογισμοί)

Γ. Πρόοδοι της εθνικής οικονομίας το 1910.

Αντιμετώπιση αγροτικής κρίσης →

Υπερπόντια μετανάστευση

Συνέπειες της μετανάστευσης στις ΗΠΑ Α. εκτόνωση των κοινωνικών      εντάσεων που δημιούργησε η          σταφιδική κρίση Β. ενίσχυση της οικονομίας της υπαίθρου από τα εμβάσματα των μεταναστών

Εκτός Ύλης – Η σταφιδική κρίση

Ο πόλεμος της σταφίδας
Πώς η Ελλάδα του 1899 περίμενε τον 20ό αιώνα 
γράφει η  Καίτη Αρώνη-Τσίχλη, επίκουρη καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου.

Με την άφιξη του 1899 είχε ήδη ανατείλει το έβδομο έτος από την έναρξη της μεγάλης σταφιδικής κρίσης που έπληξε, κατά κύριο λόγο, τους σταφιδοκαλλιεργητές καθώς και όλα τα κοινωνικά στρώματα στις σταφιδοπαραγωγούς περιοχές της Βορειοδυτικής Πελοποννήσου στο τέλος του προηγούμενου αιώνα. Η σταφιδική κρίση ξέσπασε το 1893 ως απόρροια της μονοκαλλιέργειας και της μονοεξαγωγής της σταφίδας σε συνάρτηση με τη γενική οικονομική δυσπραγία της χώρας και τις αντίξοες διεθνείς συγκυρίες.
Η αλόγιστη επέκταση των σταφιδαμπελώνων καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ακολουθώντας συγκυριακές ανάγκες κατανάλωσης της σταφίδας, είχε ενταθεί με το άνοιγμα της γαλλικής αγοράς, την οποία οι σταφιδοπαραγωγοί της Πελοποννήσου περιέβαλλαν με υπέρμετρη αισιοδοξία για μόνιμη διοχέτευση του προϊόντος τους. Ενώ όμως η αγγλική αγορά, όπου η σταφίδα χρησιμοποιείτο σε ξηρά μορφή στη ζαχαροπλαστική για την κατασκευή διαφόρων γλυκισμάτων και κυρίως για την κατασκευή της παραδοσιακής πουτίγκας, που καταναλωνόταν ευρύτατα και από τα λαϊκά στρώματα, ήταν μόνιμη και σταθερή, η απορρόφηση της σταφίδας από τη Γαλλία, όπου χρησιμοποιείτο για την παρασκευή οίνων λαϊκής κατανάλωσης, είχε ημερομηνία λήξεως, εφόσον οφειλόταν στην καταστροφή των γαλλικών αμπελώνων από τη φυλλοξήρα. Η ανάκαμψη των γαλλικών αμπελώνων από την ασθένεια είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει απότομα η γαλλική αγορά όσο απότομα είχε ανοίξει. Οι συνέπειες αυτού του γεγονότος υπήρξαν καταστροφικές για τη χώρα εφόσον πλέον υπήρχε ένα μόνιμο ετήσιο πλεόνασμα στην παραγωγή της κορινθιακής σταφίδας το οποίο ήταν αδύνατον να καταναλωθεί. […]

 

Αγρότες και σταφίδα

Δ. Συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων στην εθνική οικονομία.

Η εθνική οικονομία δεν κλονίσθηκε από το σημαντικό κόστος των Βαλκανικών πολέμων

ΘΕΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Α. Εδαφική αύξηση 70% περίπου με ενσωμάτωση πλούσιων περιοχών (Ήπειρος, Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, Νησιά του Αιγαίου, Κρήτη) Β. Αύξηση του πληθυσμού κατά 80% (εκατομμύρια νέοι κάτοικοι) γ.  Νέες οικονομικές προοπτικές (πεδινά και αρδευόμενα νεοαποκτηθέντα εδάφη, με άριστες προοπτικές για τη γεωργική παραγωγή) δ. Η Ελλάδα έγινε υπολογίσιμη δύναμη ε. Σημαντική αύξηση της εμπιστοσύνης προς τη χώρα από τις αγορές χρήματος και πιστώσεων

ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις νέες περιοχές (πχ. μουσουλμάνοι-εβραίοι στην Ήπειρο)

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματο

Α. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (τέλος 19^ου αιώνα)

Σε σχέση με γειτονικές ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες

Διαφορές που οφείλονται στις ιστορικές ιδιομορφίες της ελληνικής ανάπτυξης Μικρότερη πολιτική και κοινωνική επιρροή σοσιαλιστικών ομάδων και εργατικών ομαδοποιήσεων

Αίτια της μικρής επιρροής αυτών των ομάδων

1.Απουσία μεγάλων σύγχρονων βιομηχανικών    μονάδων 2. Σημαντικό ποσοστό ξένου εργατικού     δυναμικού στα μεγάλα δημόσια έργα 3. Πρόσκαιρη, βραχύχρονη απασχόληση των      εργατών (εξαίρεση αποτελούσε το σταθερό εργατικό δυναμικό   των μεταλλευτικών επιχειρήσεων, όπου και   εκδηλώθηκαν οι πρώτες καθαρά εργατικές   εξεγέρσεις πχ. Λαύριο [1896]) 4. επικράτηση Μεγάλης Ιδέας (στον ιδεολογικό     τομέα) που εμπόδιζε την ανάπτυξη και        διάδοση ιδεών με κοινωνικό-ταξικό     περιεχόμενο

«Εκτός Ύλης» - Η εξέγερση στο Λαύριο

Ξημερώματα 8ης Απριλίου 1896. Στα μεταλλεία του Λαυρίου 1.800 εργάτες ανέβηκαν από το μεταλλευτικό φρέαρ – βάθους 182 μέτρων όπου δούλευαν, έκλεισαν όλες τις εισόδους, περικύκλωσαν τον χώρο και κήρυξαν απεργία. Διεκδικούσαν από τον Ιταλό εργοδότη τους, τον αδίστακτο Σερπιέρι, το αυτονόητο: Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και έγκαιρη μεταφορά τους στο νοσοκομείο όταν τραυματίζονταν για να μην πεθαίνουν στο δρόμο. Αύξηση του μισθού τους και  κατάργηση των λεγόμενων εργολάβων. Οι  εργολάβοι ήταν μεσάζοντες που έπαιρναν το έργο μιας στοάς από τη διεύθυνση της εταιρείας και φρόντιζαν να βάζουν τους εργάτες να δουλεύουν για λογαριασμό τους. Η εταιρεία τους έδινε και το μεροκάματο των εργατών, αλλά  εκείνοι έδιναν ψίχουλα στους μεταλλωρύχους.... 

Οι απεργοί  θέλησαν από την πρώτη στιγμή να διαπραγματευτούν ειρηνικά τα αιτήματα τους με τη διεύθυνση. Όταν όμως πλησίασαν τα γραφεία της εταιρείας δέχτηκαν πυροβολισμούς από τους φύλακες. Εξαγριωμένοι οι εργάτες άρχισαν να  τους λιθοβολούν. Τα ορυχεία του Λαυρίου μετατράπηκαν σε πεδίο μάχης, ώσπου δύο εργάτες σκοτώθηκαν από τους φύλακες. Οργισμένοι οι μεταλλωρύχοι μπροστά στη θέα των δολοφονημένων συναδέλφων τους,  όρμηξαν και  έσπασαν τα γραφεία, έσκισαν τα έγγραφα  και έβαλαν φωτιά στο κτίριο με δυναμίτες, με αποτέλεσμα να εξοντωθούν όλοι οι φύλακες εκτός από έναν. Ο  Σερπιέρι που κρυβόταν στην πολυτελή βίλα του, λίγα μέτρα πιο μακριά από τα μεταλλεία, φυγαδεύτηκε και σώθηκε την τελευταία στιγμή, μεταμφιεσμένοςσεπαπά.... 

Ο Σερπιέρι

Τις επόμενες μέρες έφτασαν ενισχύσεις της αστυνομίας για να υπερασπιστούν τα συμφέροντα του Ιταλού επιχειρηματία.  Οι απεργοί όμως δεν έκαναν πίσω. Τότε η κυβέρνηση έστειλε στρατό για να καταστείλει την απεργία και ένα πολεμικό πλοίο για να τους τρομοκρατήσει! Στις νέες συμπλοκές που ακολούθησαν σκοτώθηκαν άλλοι δύο εργάτες, τραυματίστηκαν πολλοί, ενώ συνελήφθησαν και δικάστηκαν δεκαπέντε απεργοί. Υπήρχαν εντάλματα για άλλους δέκα, αλλά πρόλαβαν και έφυγαν. Έτσι στις 21 Απριλίου, μετά από 14 μέρες έληξε βίαια η απεργία. Το μόνο που πέτυχαν οι εργάτες ήταν μια μικρή αύξηση του μεροκάματου από 2.5 δραχμές σε 3.5 ενώ όλα τα υπόλοιπα αιτήματα ξεχάστηκαν από την εργοδοσία. Μετά την απεργία, εγκαταστάθηκε μόνιμα στα μεταλλεία του Λαυρίου  στρατιωτικό σώμα, προκειμένου να αποτρέψει τους εργάτες από νέες εξεγέρσεις. Οι εργάτες δούλευαν κάτω από  καθεστώς στρατιωτικής τρομοκρατίας.

(Πηγή: http://www.mixanitouxronou.gr/i-apergia-ton-metallorichon-sto-lavrio-to-1896-tesseris-ergates-dolofonithikan-ke-i-kivernisi-estile-strato-ke-plia-gia-na-tous-katastili/ )

Β. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (20^ος αιώνας)

    Ο ρόλος της Θεσσαλονίκης στην ανάπτυξη του εργατικού κινήματος

Μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913) η κατάσταση μεταβάλλεται.

Σημείο αναφοράς για το εργατικό κίνημα αποτελεί η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα.

Για ποιους λόγους θεωρείται η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης τόσο σημαντική για την ανάπτυξη του εργατικού κινήματος;

1. Σημαντικό βιομηχανικό της υπόβαθρο 2. Κοσμοπολίτικος χαρακτήρας 3. Ύπαρξη της Φεντερασιόν (μεγάλη         πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την προοδευτική εβραϊκή κοινότητα → δίαυλος για τη διάδοση σοσιαλιστικής και εργατικής ιδεολογίας στη χώρα)

Ο Αβραάμ Μπεναρόγια, πρωτεργάτης της ίδρυσης της
Φεντερασιόν

Γ. Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα (20^ος αιώνας)

Ταχύτατη ωρίμαση του εργατικού κινήματος στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918).

Λόγοι	1. Πιέσεις που δέχθηκε η ελληνική κοινωνία 2. Εμπλοκή της σε διεθνείς υποθέσεις 3. Αντίκτυπος της ρωσικής επανάστασης (1917)
Αποτελέσματα	1. Ίδρυση της ΓΣΕΕ [Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος](κλαδικά + τοπικά σωματεία) 2. Ίδρυση ΣΕΚΕ [Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα της Ελλάδος]→ ΚΚΕ με την προσχώρησή του στην Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή.

Το αγροτικό ζήτημα

Α. Πλαγιότιτλος: Το αγροτικό ζήτημα κατά τον 19^ο αιώνα

Συνθήκες που ευνόησαν την αγροτική μεταρρύθμιση	Προοδευτική υποχώρηση της κυριαρχίας της αγροτικής οικονομίας λόγω της Βιομηχανικής Επανάστασης (αρχικά στον δυτικό κόσμο, σταδιακά στην Ελλάδα) Η κατοχή γης παύει προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας και (κοινωνικού – ταξικού) κύρους
Ορισμός αγροτικής μεταρρύθμισης	Κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών Κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες οικογενειακού χαρακτήρα (ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες πραγωγικές-κοινωνικές συνθήκες)

Β. Πλαγιότιτλος: Το ζήτημα των τσιφλικιών στην Ελλάδα

Διανομή εθνικών γαιών (=οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους.Η γη αυτή ανήκε είτε στο Οθωμανικό Δημόσιο είτε σε μουσουλμανικά ιδρύματα είτε σε ιδιώτες) →

Απουσία εντάσεων στο πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας Δημιουργία πλήθους μικρών/μεσαίων ιδιοκτησιών

Τα λίγα τσιφλίκια Αττικής-Εύβοιας δεν προκαλούν πρόβλημα.

[τσιφλίκι= Ως τσιφλίκι ορίζεται η μεγάλη αγροτική περιοχή, ακόμη και ολόκληρο χωριό που ανήκε σε ιδιώτη κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης και στο οποίο δούλευαν υποχρεωτικά οι κολίγοι. Ο ίδιος όρος χρησιμοποιήθηκε αργότερα προκειμένου να περιγράψει το μεγάλο αγρόκτημα, ιδιοκτησία πλούσιων οικογενειών^[1]. Όσον αφορά στην εσωτερική του δομή λειτουργεί όπως ακριβώς το κλασικό φέουδο: ο τσιφλικούχος προσφέρει στον κολίγο το έδαφος, ενίοτε και τους σπόρους, ενώ ο κολίγος προσφέρει την εργασία του.Πηγή: Βικιπαίδεια]

Το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας

έρχεται στο προσκήνιο με τη διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας (Επτάνησα, Άρτα, Θεσσαλία)

Τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας

Αγοράζονται από πλούσιους Έλληνες ομογενείς, οι οποίοι: α) διατηρούν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων(αγρότης που δούλευε σε τσιφλίκι με συνθήκες εξαρτημένης εργασίας και που έπαιρνε ως αμοιβή μέρος της παραγωγής. ) β) ασκούν πολιτικοκοινωνικές πιέσεις για κερδοσκοπία από την παραγωγή σιταριού (επιβολή υψηλών δασμών στο ρωσικό σιτάρι και πρόκληση τεχνητών ελλείψεων με στόχο τον καθορισμό υψηλών τιμών για το εγχώριο-δικό τους σιτάρι

Παράδειγμα τεχνητής έλλειψης προϊόντος Σε γνώση της Επιτροπής Ανταγωνισμού έχουν περιέλθει πληροφορίες για τεχνητές ελλείψεις ζάχαρης στην ελληνική αγορά, με στόχο την αύξηση της τιμής της. Σε έγγραφο του προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού Δημητρίου Κυριτσάκη, που διαβιβάστηκε στη Βουλή, αναφέρεται ότι "η Επιτροπή έχει ήδη λάβει και αξιολογεί πληροφορίες και δημοσιεύματα σχετικά με την παραγωγή, ζήτηση και αποθήκευση ζάχαρης στην ελληνική επικράτεια και την πιθανολογούμενη αύξηση της τιμής της λόγω έλλειψης". Το έγγραφο διαβιβάστηκε, με αφορμή ερώτηση των βουλευτών της ΝΔ Κώστα Μουσουρούλη και Γιώργου Κασαπίδη, οι οποίοι καλούσαν την κυβέρνηση να ενημερώσει, αν θα διερευνηθεί τυχόν άρνηση πώλησης ζάχαρης ή επιλεκτική διάθεσή της, μέσω δέσμευσης κάποιων ποσοτήτων από επιχειρήσεις. Ο κ. Κυριτσάκης προτρέπει τους πολίτες, που έχουν διαπιστώσει άρνηση πώλησης ή επιλεκτική διάθεση της ζάχαρης, να συνδράμουν το έργο της Επιτροπής Ανταγωνισμού εμπράκτως, με την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων κατά συγκεκριμένων προσώπων ή επιχειρήσεων. Αν τα στοιχεία αποσταλούν τότε θα είναι δυνατή και η διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά ζάχαρης, σημειώνει ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με έγγραφό του, ο υφυπουργός Οικονομίας Ντίνος Ρόβλιας αν και ενημερώνει τους βουλευτές ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί επίσημες καταγγελίες στη Διεύθυνση Ελέγχων της Υπηρεσίας Εποπτείας Αγοράς, υπογραμμίζει ότι η άρνηση πώλησης προϊόντων συνιστά αδίκημα που τιμωρείται ποινικά. (Πηγή: http://thebest.gr/news/index/viewStory/73740 )

Γ. Πλαγιότιτλος: Νομοθετική αντιμετώπιση του ζητήματος της μεγάλης ιδιοκτησίας (1907-1913).

Νόμοι 1907	Δυνατότητα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών (απαλλοτρίωση = η ενέργεια με την οποία το δημόσιο, για κοινωφελείς σκοπούς, παίρνει στην κυριότητά του ακίνητη περιουσία ενός ιδιώτη,ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή του, και τον αποζημιώνει γι' αυτό) Διανομή κτημάτων σε ακτήμονες
Εφαρμογή Νόμων	Αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση Οδήγησε σε τριβές και συγκρούσεις (Κιλελέρ 1910) Οι κολίγοι είχαν προγραμματίσει το Σάββατο 6 Μαρτίου πανθεσσαλικό συλλαλητήριο στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών. Το τρένο απομακρύνθηκε, αλλά σε απόσταση ενός χιλιομέτρου επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές από ομάδα 800 χωρικών. Οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τον επικεφαλής τους να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο ή κατ' άλλους τέσσερις χωρικοί και να τραυματισθούν πολλοί. Ανάλογα επεισόδια έγιναν και στο χωριό Τσουλάρ (σήμερα Μελία), με δύο νεκρούς χωρικούς και 15 τραυματίες. Οι συμπλοκές μεταξύ άοπλων διαδηλωτών και δυνάμεων καταστολής επεκτάθηκαν και στη Λάρισα, όταν οι αγρότες πληροφορήθηκαν τα αιματηρά επεισόδια στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ. Δύο κολίγοι έπεσαν νεκροί, όταν το ιππικό ανέλαβε δράση. Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. Οι αγρότες ζητούσαν άμεση ψήφιση του νομοσχεδίου για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών, ενώ εξέφρασαν τη βαθιά λύπη και οδύνη τους «για την άδικον επίθεσιν κατά του φιλήσυχου και νομοταγούς λαού, ής θύματα υπήρξαν άοπλοι και αθώοι λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας». Για τις ταραχές στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλά άτομα συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Αρκετοί αγρότες αθωώθηκαν στη συνέχεια με βουλεύματα, ενώ συνολικά 62 διαδηλωτές παραπέμφθηκαν σε δίκη. Αθωώθηκαν όλοι στις 23 Ιουνίου 1910, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κατάστασης. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/224#ixzz3DVuWBCz8

Οι εξελίξεις ήταν αργές ως το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913), οπότε το ζήτημα περιπλέχτηκε περισσότερο λόγω της παρουσίας μουσουλμάνων μεγαλοϊδιοκτητών στα νέα όρια της χώρας.

Δ. Πλαγιότιτλος: Οι νόμοι της κυβέρνησης Βενιζέλου (1917)

Πότε έγινε το αποφασιστικό βήμα για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης;

Στα ταραγμένα χρόνια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα στην περίοδο του «Εθνικού Διχασμού». Χρονολογία-σταθμός: 1917.

ΣΤΟΧΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΩΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ	Στήριξη-πολλαπλασιασμός ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές Αποκατάσταση προσφύγων Πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ	Απαλλοτρίωση μεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών (ΠΟΤΕ; Στα χρόνια αμέσως μετά τον πόλεμο) για αποκατάσταση προσφύγων

Ε. Πλαγιότιτλος: Ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης

Αναδιανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων	Μακεδονία 85% Θεσσαλία   68% Σύνολο καλλιεργήσιμης γης της χώρας: 40%
Συνέπεια της αναδιανομής	Η αγροτική οικονομία της χώρας οδηγείται σε καθεστώς μικροϊδιοκτησίας
Προβλήματα μικροκαλλιεργητών	Δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής Εκμετάλλευση από εμπόρους
Αντιμετώπιση της κατάστασης	Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας Ίδρυση Κρατικών Οργανισμών παρέμβασης Ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών
Έτσι, το αγροτικό ζήτημα στη χώρα δεν προκάλεσε τις εντάσεις που γνώρισαν άλλα κράτη της Ευρώπης

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ.

    1. ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Α. Πλαγιότιτλος: Το αγροτικό ζήτημα κατά τον 19^ο αιώνα

Συνθήκες που ευνόησαν την αγροτική μεταρρύθμιση	Προοδευτική υποχώρηση της κυριαρχίας της αγροτικής οικονομίας λόγω της Βιομηχανικής Επανάστασης (αρχικά στον δυτικό κόσμο, σταδιακά στην Ελλάδα) Η κατοχή γης παύει προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας και (κοινωνικού – ταξικού) κύρους
Ορισμός αγροτικής μεταρρύθμισης	Κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών Κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες οικογενειακού χαρακτήρα (ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες πραγωγικές-κοινωνικές συνθήκες)

Β. Πλαγιότιτλος: Το ζήτημα των τσιφλικιών στην Ελλάδα 

Διανομή εθνικών γαιών (=οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους.Η γη αυτή ανήκε είτε στο Οθωμανικό Δημόσιο είτε σε μουσουλμανικά ιδρύματα είτε σε ιδιώτες) →

Απουσία εντάσεων στο πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας Δημιουργία πλήθους μικρών/μεσαίων ιδιοκτησιών

Τα λίγα τσιφλίκια Αττικής-Εύβοιας δεν προκαλούν πρόβλημα.

[τσιφλίκι= Ως τσιφλίκι ορίζεται η μεγάλη αγροτική περιοχή, ακόμη και ολόκληρο χωριό που ανήκε σε ιδιώτη κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης και στο οποίο δούλευαν υποχρεωτικά οι κολίγοι. Ο ίδιος όρος χρησιμοποιήθηκε αργότερα προκειμένου να περιγράψει το μεγάλο αγρόκτημα, ιδιοκτησία πλούσιων οικογενειών^[1]. Όσον αφορά στην εσωτερική του δομή λειτουργεί όπως ακριβώς το κλασικό φέουδο: ο τσιφλικούχος προσφέρει στον κολίγο το έδαφος, ενίοτε και τους σπόρους, ενώ ο κολίγος προσφέρει την εργασία του.Πηγή: Βικιπαίδεια]

Το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας

έρχεται στο προσκήνιο με τη διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας (Επτάνησα, Άρτα, Θεσσαλία)

Τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας

Αγοράζονται από πλούσιους Έλληνες ομογενείς, οι οποίοι: α) διατηρούν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων(αγρότης που δούλευε σε τσιφλίκι με συνθήκες εξαρτημένης εργασίας και που έπαιρνε ως αμοιβή μέρος της παραγωγής. ) β) ασκούν πολιτικοκοινωνικές πιέσεις για κερδοσκοπία από την παραγωγή σιταριού (επιβολή υψηλών δασμών στο ρωσικό σιτάρι και πρόκληση τεχνητών ελλείψεων με στόχο τον καθορισμό υψηλών τιμών για το εγχώριο-δικό τους σιτάρι

Παράδειγμα τεχνητής έλλειψης προϊόντος Σε γνώση της Επιτροπής Ανταγωνισμού έχουν περιέλθει πληροφορίες για τεχνητές ελλείψεις ζάχαρης στην ελληνική αγορά, με στόχο την αύξηση της τιμής της. Σε έγγραφο του προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού Δημητρίου Κυριτσάκη, που διαβιβάστηκε στη Βουλή, αναφέρεται ότι "η Επιτροπή έχει ήδη λάβει και αξιολογεί πληροφορίες και δημοσιεύματα σχετικά με την παραγωγή, ζήτηση και αποθήκευση ζάχαρης στην ελληνική επικράτεια και την πιθανολογούμενη αύξηση της τιμής της λόγω έλλειψης". Το έγγραφο διαβιβάστηκε, με αφορμή ερώτηση των βουλευτών της ΝΔ Κώστα Μουσουρούλη και Γιώργου Κασαπίδη, οι οποίοι καλούσαν την κυβέρνηση να ενημερώσει, αν θα διερευνηθεί τυχόν άρνηση πώλησης ζάχαρης ή επιλεκτική διάθεσή της, μέσω δέσμευσης κάποιων ποσοτήτων από επιχειρήσεις. Ο κ. Κυριτσάκης προτρέπει τους πολίτες, που έχουν διαπιστώσει άρνηση πώλησης ή επιλεκτική διάθεση της ζάχαρης, να συνδράμουν το έργο της Επιτροπής Ανταγωνισμού εμπράκτως, με την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων κατά συγκεκριμένων προσώπων ή επιχειρήσεων. Αν τα στοιχεία αποσταλούν τότε θα είναι δυνατή και η διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά ζάχαρης, σημειώνει ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με έγγραφό του, ο υφυπουργός Οικονομίας Ντίνος Ρόβλιας αν και ενημερώνει τους βουλευτές ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί επίσημες καταγγελίες στη Διεύθυνση Ελέγχων της Υπηρεσίας Εποπτείας Αγοράς, υπογραμμίζει ότι η άρνηση πώλησης προϊόντων συνιστά αδίκημα που τιμωρείται ποινικά. (Πηγή: http://thebest.gr/news/index/viewStory/73740 )

Γ. Πλαγιότιτλος: Νομοθετική αντιμετώπιση του ζητήματος της μεγάλης ιδιοκτησίας (1907-1913).

Νόμοι 1907	Δυνατότητα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών (απαλλοτρίωση = η ενέργεια με την οποία το δημόσιο, για κοινωφελείς σκοπούς, παίρνει στην κυριότητά του ακίνητη περιουσία ενός ιδιώτη,ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή του, και τον αποζημιώνει γι' αυτό) Διανομή κτημάτων σε ακτήμονες
Εφαρμογή Νόμων	Αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση Οδήγησε σε τριβές και συγκρούσεις (Κιλελέρ 1910) Οι κολίγοι είχαν προγραμματίσει το Σάββατο 6 Μαρτίου πανθεσσαλικό συλλαλητήριο στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών. Οι πρωτεργάτες των αγροτικών κινητοποιήσεων επιβιβάζονται στο τρένο γχθούν σε δίκη Το τρένο απομακρύνθηκε, αλλά σε απόσταση ενός χιλιομέτρου επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές από ομάδα 800 χωρικών. Οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τον επικεφαλής τους να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο ή κατ' άλλους τέσσερις χωρικοί και να τραυματισθούν πολλοί. Ανάλογα επεισόδια έγιναν και στο χωριό Τσουλάρ (σήμερα Μελία), με δύο νεκρούς χωρικούς και 15 τραυματίες. Οι συμπλοκές μεταξύ άοπλων διαδηλωτών και δυνάμεων καταστολής επεκτάθηκαν και στη Λάρισα, όταν οι αγρότες πληροφορήθηκαν τα αιματηρά επεισόδια στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ. Δύο κολίγοι έπεσαν νεκροί, όταν το ιππικό ανέλαβε δράση. Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. Οι αγρότες ζητούσαν άμεση ψήφιση του νομοσχεδίου για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών, ενώ εξέφρασαν τη βαθιά λύπη και οδύνη τους «για την άδικον επίθεσιν κατά του φιλήσυχου και νομοταγούς λαού, ής θύματα υπήρξαν άοπλοι και αθώοι λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας». Για τις ταραχές στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλά άτομα συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Αρκετοί αγρότες αθωώθηκαν στη συνέχεια με βουλεύματα, ενώ συνολικά 62 διαδηλωτές παραπέμφθηκαν σε δίκη. Αθωώθηκαν όλοι στις 23 Ιουνίου 1910, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κατάστασης. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/224#ixzz3DVuWBCz8

Οι εξελίξεις ήταν αργές ως το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913), οπότε το ζήτημα περιπλέχτηκε περισσότερο λόγω της παρουσίας μουσουλμάνων μεγαλοϊδιοκτητών στα νέα όρια της χώρας.

Δ. Πλαγιότιτλος: Οι νόμοι της κυβέρνησης Βενιζέλου (1917)

Πότε έγινε το αποφασιστικό βήμα για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης;

Στα ταραγμένα χρόνια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα στην περίοδο του «Εθνικού Διχασμού». Χρονολογία-σταθμός: 1917.

ΣΤΟΧΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΩΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ	Στήριξη-πολλαπλασιασμός ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές Αποκατάσταση προσφύγων Πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ	Απαλλοτρίωση μεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών (ΠΟΤΕ; Στα χρόνια αμέσως μετά τον πόλεμο) για αποκατάσταση προσφύγων

Ε. Πλαγιότιτλος: Ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης

Αναδιανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων	Μακεδονία 85% Θεσσαλία   68% Σύνολο καλλιεργήσιμης γης της χώρας: 40%
Συνέπεια της αναδιανομής	Η αγροτική οικονομία της χώρας οδηγείται σε καθεστώς μικροϊδιοκτησίας
Προβλήματα μικροκαλλιεργητών	Δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής Εκμετάλλευση από εμπόρους
Αντιμετώπιση της κατάστασης με:	Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας Ίδρυση Κρατικών Οργανισμών παρέμβασης Ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών
Έτσι, το αγροτικό ζήτημα στη χώρα δεν προκάλεσε τις εντάσεις που γνώρισαν άλλα κράτη της Ευρώπης