Το αγροτικό ζήτημα

Α. Πλαγιότιτλος: Το αγροτικό ζήτημα κατά τον 19^ο αιώνα

Συνθήκες που ευνόησαν την αγροτική μεταρρύθμιση	Προοδευτική υποχώρηση της κυριαρχίας της αγροτικής οικονομίας λόγω της Βιομηχανικής Επανάστασης (αρχικά στον δυτικό κόσμο, σταδιακά στην Ελλάδα) Η κατοχή γης παύει προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας και (κοινωνικού – ταξικού) κύρους
Ορισμός αγροτικής μεταρρύθμισης	Κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών Κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες οικογενειακού χαρακτήρα (ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες πραγωγικές-κοινωνικές συνθήκες)

Β. Πλαγιότιτλος: Το ζήτημα των τσιφλικιών στην Ελλάδα

Διανομή εθνικών γαιών (=οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους.Η γη αυτή ανήκε είτε στο Οθωμανικό Δημόσιο είτε σε μουσουλμανικά ιδρύματα είτε σε ιδιώτες) →

Απουσία εντάσεων στο πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας Δημιουργία πλήθους μικρών/μεσαίων ιδιοκτησιών

Τα λίγα τσιφλίκια Αττικής-Εύβοιας δεν προκαλούν πρόβλημα.

[τσιφλίκι= Ως τσιφλίκι ορίζεται η μεγάλη αγροτική περιοχή, ακόμη και ολόκληρο χωριό που ανήκε σε ιδιώτη κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης και στο οποίο δούλευαν υποχρεωτικά οι κολίγοι. Ο ίδιος όρος χρησιμοποιήθηκε αργότερα προκειμένου να περιγράψει το μεγάλο αγρόκτημα, ιδιοκτησία πλούσιων οικογενειών^[1]. Όσον αφορά στην εσωτερική του δομή λειτουργεί όπως ακριβώς το κλασικό φέουδο: ο τσιφλικούχος προσφέρει στον κολίγο το έδαφος, ενίοτε και τους σπόρους, ενώ ο κολίγος προσφέρει την εργασία του.Πηγή: Βικιπαίδεια]

Το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας

έρχεται στο προσκήνιο με τη διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας (Επτάνησα, Άρτα, Θεσσαλία)

Τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας

Αγοράζονται από πλούσιους Έλληνες ομογενείς, οι οποίοι: α) διατηρούν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων(αγρότης που δούλευε σε τσιφλίκι με συνθήκες εξαρτημένης εργασίας και που έπαιρνε ως αμοιβή μέρος της παραγωγής. ) β) ασκούν πολιτικοκοινωνικές πιέσεις για κερδοσκοπία από την παραγωγή σιταριού (επιβολή υψηλών δασμών στο ρωσικό σιτάρι και πρόκληση τεχνητών ελλείψεων με στόχο τον καθορισμό υψηλών τιμών για το εγχώριο-δικό τους σιτάρι

Παράδειγμα τεχνητής έλλειψης προϊόντος Σε γνώση της Επιτροπής Ανταγωνισμού έχουν περιέλθει πληροφορίες για τεχνητές ελλείψεις ζάχαρης στην ελληνική αγορά, με στόχο την αύξηση της τιμής της. Σε έγγραφο του προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού Δημητρίου Κυριτσάκη, που διαβιβάστηκε στη Βουλή, αναφέρεται ότι "η Επιτροπή έχει ήδη λάβει και αξιολογεί πληροφορίες και δημοσιεύματα σχετικά με την παραγωγή, ζήτηση και αποθήκευση ζάχαρης στην ελληνική επικράτεια και την πιθανολογούμενη αύξηση της τιμής της λόγω έλλειψης". Το έγγραφο διαβιβάστηκε, με αφορμή ερώτηση των βουλευτών της ΝΔ Κώστα Μουσουρούλη και Γιώργου Κασαπίδη, οι οποίοι καλούσαν την κυβέρνηση να ενημερώσει, αν θα διερευνηθεί τυχόν άρνηση πώλησης ζάχαρης ή επιλεκτική διάθεσή της, μέσω δέσμευσης κάποιων ποσοτήτων από επιχειρήσεις. Ο κ. Κυριτσάκης προτρέπει τους πολίτες, που έχουν διαπιστώσει άρνηση πώλησης ή επιλεκτική διάθεση της ζάχαρης, να συνδράμουν το έργο της Επιτροπής Ανταγωνισμού εμπράκτως, με την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων κατά συγκεκριμένων προσώπων ή επιχειρήσεων. Αν τα στοιχεία αποσταλούν τότε θα είναι δυνατή και η διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά ζάχαρης, σημειώνει ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με έγγραφό του, ο υφυπουργός Οικονομίας Ντίνος Ρόβλιας αν και ενημερώνει τους βουλευτές ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί επίσημες καταγγελίες στη Διεύθυνση Ελέγχων της Υπηρεσίας Εποπτείας Αγοράς, υπογραμμίζει ότι η άρνηση πώλησης προϊόντων συνιστά αδίκημα που τιμωρείται ποινικά. (Πηγή: http://thebest.gr/news/index/viewStory/73740 )

Γ. Πλαγιότιτλος: Νομοθετική αντιμετώπιση του ζητήματος της μεγάλης ιδιοκτησίας (1907-1913).

Νόμοι 1907	Δυνατότητα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών (απαλλοτρίωση = η ενέργεια με την οποία το δημόσιο, για κοινωφελείς σκοπούς, παίρνει στην κυριότητά του ακίνητη περιουσία ενός ιδιώτη,ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή του, και τον αποζημιώνει γι' αυτό) Διανομή κτημάτων σε ακτήμονες
Εφαρμογή Νόμων	Αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση Οδήγησε σε τριβές και συγκρούσεις (Κιλελέρ 1910) Οι κολίγοι είχαν προγραμματίσει το Σάββατο 6 Μαρτίου πανθεσσαλικό συλλαλητήριο στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών. Το τρένο απομακρύνθηκε, αλλά σε απόσταση ενός χιλιομέτρου επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές από ομάδα 800 χωρικών. Οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τον επικεφαλής τους να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο ή κατ' άλλους τέσσερις χωρικοί και να τραυματισθούν πολλοί. Ανάλογα επεισόδια έγιναν και στο χωριό Τσουλάρ (σήμερα Μελία), με δύο νεκρούς χωρικούς και 15 τραυματίες. Οι συμπλοκές μεταξύ άοπλων διαδηλωτών και δυνάμεων καταστολής επεκτάθηκαν και στη Λάρισα, όταν οι αγρότες πληροφορήθηκαν τα αιματηρά επεισόδια στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ. Δύο κολίγοι έπεσαν νεκροί, όταν το ιππικό ανέλαβε δράση. Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. Οι αγρότες ζητούσαν άμεση ψήφιση του νομοσχεδίου για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών, ενώ εξέφρασαν τη βαθιά λύπη και οδύνη τους «για την άδικον επίθεσιν κατά του φιλήσυχου και νομοταγούς λαού, ής θύματα υπήρξαν άοπλοι και αθώοι λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας». Για τις ταραχές στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλά άτομα συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Αρκετοί αγρότες αθωώθηκαν στη συνέχεια με βουλεύματα, ενώ συνολικά 62 διαδηλωτές παραπέμφθηκαν σε δίκη. Αθωώθηκαν όλοι στις 23 Ιουνίου 1910, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κατάστασης. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/224#ixzz3DVuWBCz8

Οι εξελίξεις ήταν αργές ως το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913), οπότε το ζήτημα περιπλέχτηκε περισσότερο λόγω της παρουσίας μουσουλμάνων μεγαλοϊδιοκτητών στα νέα όρια της χώρας.

Δ. Πλαγιότιτλος: Οι νόμοι της κυβέρνησης Βενιζέλου (1917)

Πότε έγινε το αποφασιστικό βήμα για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης;

Στα ταραγμένα χρόνια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα στην περίοδο του «Εθνικού Διχασμού». Χρονολογία-σταθμός: 1917.

ΣΤΟΧΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΩΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ	Στήριξη-πολλαπλασιασμός ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές Αποκατάσταση προσφύγων Πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ	Απαλλοτρίωση μεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών (ΠΟΤΕ; Στα χρόνια αμέσως μετά τον πόλεμο) για αποκατάσταση προσφύγων

Ε. Πλαγιότιτλος: Ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης

Αναδιανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων	Μακεδονία 85% Θεσσαλία   68% Σύνολο καλλιεργήσιμης γης της χώρας: 40%
Συνέπεια της αναδιανομής	Η αγροτική οικονομία της χώρας οδηγείται σε καθεστώς μικροϊδιοκτησίας
Προβλήματα μικροκαλλιεργητών	Δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής Εκμετάλλευση από εμπόρους
Αντιμετώπιση της κατάστασης	Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας Ίδρυση Κρατικών Οργανισμών παρέμβασης Ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών
Έτσι, το αγροτικό ζήτημα στη χώρα δεν προκάλεσε τις εντάσεις που γνώρισαν άλλα κράτη της Ευρώπης

Γ. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ.

    1. ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Α. Πλαγιότιτλος: Το αγροτικό ζήτημα κατά τον 19^ο αιώνα

Συνθήκες που ευνόησαν την αγροτική μεταρρύθμιση	Προοδευτική υποχώρηση της κυριαρχίας της αγροτικής οικονομίας λόγω της Βιομηχανικής Επανάστασης (αρχικά στον δυτικό κόσμο, σταδιακά στην Ελλάδα) Η κατοχή γης παύει προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας και (κοινωνικού – ταξικού) κύρους
Ορισμός αγροτικής μεταρρύθμισης	Κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών Κατάτμηση των αξιοποιήσιμων εδαφών σε μικρές παραγωγικές μονάδες οικογενειακού χαρακτήρα (ανταποκρίνονταν καλύτερα στις νέες πραγωγικές-κοινωνικές συνθήκες)

Β. Πλαγιότιτλος: Το ζήτημα των τσιφλικιών στην Ελλάδα 

Διανομή εθνικών γαιών (=οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους.Η γη αυτή ανήκε είτε στο Οθωμανικό Δημόσιο είτε σε μουσουλμανικά ιδρύματα είτε σε ιδιώτες) →

Απουσία εντάσεων στο πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας Δημιουργία πλήθους μικρών/μεσαίων ιδιοκτησιών

Τα λίγα τσιφλίκια Αττικής-Εύβοιας δεν προκαλούν πρόβλημα.

[τσιφλίκι= Ως τσιφλίκι ορίζεται η μεγάλη αγροτική περιοχή, ακόμη και ολόκληρο χωριό που ανήκε σε ιδιώτη κατά την περίοδο της οθωμανικής κατάκτησης και στο οποίο δούλευαν υποχρεωτικά οι κολίγοι. Ο ίδιος όρος χρησιμοποιήθηκε αργότερα προκειμένου να περιγράψει το μεγάλο αγρόκτημα, ιδιοκτησία πλούσιων οικογενειών^[1]. Όσον αφορά στην εσωτερική του δομή λειτουργεί όπως ακριβώς το κλασικό φέουδο: ο τσιφλικούχος προσφέρει στον κολίγο το έδαφος, ενίοτε και τους σπόρους, ενώ ο κολίγος προσφέρει την εργασία του.Πηγή: Βικιπαίδεια]

Το ζήτημα της μεγάλης ιδιοκτησίας

έρχεται στο προσκήνιο με τη διεύρυνση της ελληνικής επικράτειας (Επτάνησα, Άρτα, Θεσσαλία)

Τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας

Αγοράζονται από πλούσιους Έλληνες ομογενείς, οι οποίοι: α) διατηρούν τον αναχρονιστικό θεσμό των κολίγων(αγρότης που δούλευε σε τσιφλίκι με συνθήκες εξαρτημένης εργασίας και που έπαιρνε ως αμοιβή μέρος της παραγωγής. ) β) ασκούν πολιτικοκοινωνικές πιέσεις για κερδοσκοπία από την παραγωγή σιταριού (επιβολή υψηλών δασμών στο ρωσικό σιτάρι και πρόκληση τεχνητών ελλείψεων με στόχο τον καθορισμό υψηλών τιμών για το εγχώριο-δικό τους σιτάρι

Παράδειγμα τεχνητής έλλειψης προϊόντος Σε γνώση της Επιτροπής Ανταγωνισμού έχουν περιέλθει πληροφορίες για τεχνητές ελλείψεις ζάχαρης στην ελληνική αγορά, με στόχο την αύξηση της τιμής της. Σε έγγραφο του προέδρου της Επιτροπής Ανταγωνισμού Δημητρίου Κυριτσάκη, που διαβιβάστηκε στη Βουλή, αναφέρεται ότι "η Επιτροπή έχει ήδη λάβει και αξιολογεί πληροφορίες και δημοσιεύματα σχετικά με την παραγωγή, ζήτηση και αποθήκευση ζάχαρης στην ελληνική επικράτεια και την πιθανολογούμενη αύξηση της τιμής της λόγω έλλειψης". Το έγγραφο διαβιβάστηκε, με αφορμή ερώτηση των βουλευτών της ΝΔ Κώστα Μουσουρούλη και Γιώργου Κασαπίδη, οι οποίοι καλούσαν την κυβέρνηση να ενημερώσει, αν θα διερευνηθεί τυχόν άρνηση πώλησης ζάχαρης ή επιλεκτική διάθεσή της, μέσω δέσμευσης κάποιων ποσοτήτων από επιχειρήσεις. Ο κ. Κυριτσάκης προτρέπει τους πολίτες, που έχουν διαπιστώσει άρνηση πώλησης ή επιλεκτική διάθεση της ζάχαρης, να συνδράμουν το έργο της Επιτροπής Ανταγωνισμού εμπράκτως, με την παροχή συγκεκριμένων στοιχείων κατά συγκεκριμένων προσώπων ή επιχειρήσεων. Αν τα στοιχεία αποσταλούν τότε θα είναι δυνατή και η διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας στην αγορά ζάχαρης, σημειώνει ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Με έγγραφό του, ο υφυπουργός Οικονομίας Ντίνος Ρόβλιας αν και ενημερώνει τους βουλευτές ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν υποβληθεί επίσημες καταγγελίες στη Διεύθυνση Ελέγχων της Υπηρεσίας Εποπτείας Αγοράς, υπογραμμίζει ότι η άρνηση πώλησης προϊόντων συνιστά αδίκημα που τιμωρείται ποινικά. (Πηγή: http://thebest.gr/news/index/viewStory/73740 )

Γ. Πλαγιότιτλος: Νομοθετική αντιμετώπιση του ζητήματος της μεγάλης ιδιοκτησίας (1907-1913).

Νόμοι 1907	Δυνατότητα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών (απαλλοτρίωση = η ενέργεια με την οποία το δημόσιο, για κοινωφελείς σκοπούς, παίρνει στην κυριότητά του ακίνητη περιουσία ενός ιδιώτη,ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή του, και τον αποζημιώνει γι' αυτό) Διανομή κτημάτων σε ακτήμονες
Εφαρμογή Νόμων	Αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση Οδήγησε σε τριβές και συγκρούσεις (Κιλελέρ 1910) Οι κολίγοι είχαν προγραμματίσει το Σάββατο 6 Μαρτίου πανθεσσαλικό συλλαλητήριο στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών. Οι πρωτεργάτες των αγροτικών κινητοποιήσεων επιβιβάζονται στο τρένο γχθούν σε δίκη Το τρένο απομακρύνθηκε, αλλά σε απόσταση ενός χιλιομέτρου επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές από ομάδα 800 χωρικών. Οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τον επικεφαλής τους να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο ή κατ' άλλους τέσσερις χωρικοί και να τραυματισθούν πολλοί. Ανάλογα επεισόδια έγιναν και στο χωριό Τσουλάρ (σήμερα Μελία), με δύο νεκρούς χωρικούς και 15 τραυματίες. Οι συμπλοκές μεταξύ άοπλων διαδηλωτών και δυνάμεων καταστολής επεκτάθηκαν και στη Λάρισα, όταν οι αγρότες πληροφορήθηκαν τα αιματηρά επεισόδια στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ. Δύο κολίγοι έπεσαν νεκροί, όταν το ιππικό ανέλαβε δράση. Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. Οι αγρότες ζητούσαν άμεση ψήφιση του νομοσχεδίου για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών, ενώ εξέφρασαν τη βαθιά λύπη και οδύνη τους «για την άδικον επίθεσιν κατά του φιλήσυχου και νομοταγούς λαού, ής θύματα υπήρξαν άοπλοι και αθώοι λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας». Για τις ταραχές στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλά άτομα συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Αρκετοί αγρότες αθωώθηκαν στη συνέχεια με βουλεύματα, ενώ συνολικά 62 διαδηλωτές παραπέμφθηκαν σε δίκη. Αθωώθηκαν όλοι στις 23 Ιουνίου 1910, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κατάστασης. ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/224#ixzz3DVuWBCz8

Οι εξελίξεις ήταν αργές ως το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων (1913), οπότε το ζήτημα περιπλέχτηκε περισσότερο λόγω της παρουσίας μουσουλμάνων μεγαλοϊδιοκτητών στα νέα όρια της χώρας.

Δ. Πλαγιότιτλος: Οι νόμοι της κυβέρνησης Βενιζέλου (1917)

Πότε έγινε το αποφασιστικό βήμα για την ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης;

Στα ταραγμένα χρόνια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου και ειδικότερα στην περίοδο του «Εθνικού Διχασμού». Χρονολογία-σταθμός: 1917.

ΣΤΟΧΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΩΝ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ	Στήριξη-πολλαπλασιασμός ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές Αποκατάσταση προσφύγων Πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ	Απαλλοτρίωση μεγάλων αγροτικών ιδιοκτησιών (ΠΟΤΕ; Στα χρόνια αμέσως μετά τον πόλεμο) για αποκατάσταση προσφύγων

Ε. Πλαγιότιτλος: Ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης

Αναδιανομή καλλιεργήσιμων εκτάσεων	Μακεδονία 85% Θεσσαλία   68% Σύνολο καλλιεργήσιμης γης της χώρας: 40%
Συνέπεια της αναδιανομής	Η αγροτική οικονομία της χώρας οδηγείται σε καθεστώς μικροϊδιοκτησίας
Προβλήματα μικροκαλλιεργητών	Δυσκολία εμπορευματοποίησης της παραγωγής Εκμετάλλευση από εμπόρους
Αντιμετώπιση της κατάστασης με:	Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας Ίδρυση Κρατικών Οργανισμών παρέμβασης Ίδρυση παραγωγικών συνεταιρισμών
Έτσι, το αγροτικό ζήτημα στη χώρα δεν προκάλεσε τις εντάσεις που γνώρισαν άλλα κράτη της Ευρώπης

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Το τέλος

  Όμως  πλέον  υπήρχε  μια  κατάσταση  παγιωμένη,  που  πολύ  δύσκολα  θα  μπορούσε  να  ανατραπεί.  Ο  Μακεδόνας  διοικητής  της  Ελλάδας  Αντίπατρος  κατέπνιξε κάθε  αντίσταση και ζήτησε  από  τους  Αθηναίους  να  του  παραδώσουν  το  Δημοσθένη,  μαζί  με  άλλους  ρήτορες  παρόμοιας  ιδεολογίας.  Εκείνος  κατέφυγε  στο  Ιερό  του  Ποσειδώνα  και,  όταν  περικυκλώθηκε  αναγκάστηκε  να  πιει  το  δηλητήριο  που  πάντα  είχε  μαζί  του,  για  να  μην  πέσει  ζωντανός  στα  χέρια  των  διωκτών   του.  Τότε  μόνο  σταμάτησε  ο  ανένδοτος  αγώνας  του  ρήτορα .

 Οι  Αθηναίοι ,  42  χρόνια  αργότερα ,  αναγνωρίζοντας  τις  υπηρεσίες  του ,  του  έστησαν  χάλκινο  ανδριάντα .

Και  οι  τρεις  άνδρες , ο  Φίλιππος,  ο  Αλέξανδρος  και  ο  Δημοσθένης   γράφτηκαν  στην  ιστορία  με  χρυσά  γράμματα.  Οι  δύο  πρώτοι  για  τις  εξαίρετες  οργανωτικές  και  στρατιωτικές  τους  ικανότητες,  που  έσωσαν  την  Ελλάδα  από  την  παρακμή  και  την  επέκτειναν  ως  την  Ινδία,  ο  τελευταίος  για  τους  άφταστους  τεχνικά  και  πλουσιότατους  πνευματικά  λόγους, που και σήμερα θεωρούνται τελειότατα υποδείγματα της  ρητορικής  τέχνης.  Ο αγώνας  πάλι  του ρήτορα  εναντίον  των  δύο  πρώτων  θα  πρέπει  να  ερμηνευθεί  κυρίως  ως αγώνας  ενός ανήσυχου  και  ρομαντικού  πατριώτη εναντίον  του  εφησυχασμού  και της αδράνειας  στην  οποία  είχε  περιπέσει  η  αγαπημένη  του  πατρίδα . Υπό  αυτό  το  πρίσμα , ο Δημοσθένης  μπορούμε  να  πούμε ότι  είδε τους Μακεδόνες  περισσότερο  ως συμμάχους  παρά  ως  αντιπάλους, στη  μάταιη  προσπάθειά  του  να  αντιστρέψει  τη  φυσική  ροή  των  πραγμάτων,  την  ιστορική  εξέλιξη  που  ορίζει  ότι  την  κάθε  ακμή  διαδέχεται  η  παρακμή.  Ένας  τέτοιος ουτοπικός αγώνας  περικλείει  φυσικά  εξαιρετικό  μεγαλείο  και  δίκαίως  κατατάσσεται  ανάμεσα  στους  ευγενέστερους  αγώνες  που  έχει  να  παρουσιάσει  η  ανθρώπινη  ιστορία .

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Lesky  Albin ,  Ιστορία  της  Αρχαίας  Ελληνικής  Λογοτεχνίας , 

    Εκδοτικός  Οίκος  Κυριακίδη ,  Θεσ/ νίκη  1990 .  

2. Αργύρη  Κ. ,   Δημοσθένους  Περί  του  στεφάνου, Εκδόσεις  Γρηγόρη,  Αθήνα  1972 .

3. Παπαρρηγοπούλου Κ.,  Ιστορία  του  Ελληνικού  Έθνους , Εκδόσεις   Αλέξανδρος , τρίτος  τόμος .

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Δ΄. Τα χρόνια περνούν. Μια σκοτεινή υπόθεση.

 Ο  Φίλιππος  δε  σταμάτησε  να  προσπαθεί  για  να  επιτύχει  την  κάθοδο  προς  νότο  και  ο  Δημοσθένης ,  από  την  άλλη ,  επιχειρούσε πότε  να  ξεσηκώνει  το  λαό  και  πότε  να  τον  αποτρέπει  από  τη  σύρραξη,  όταν  έκρινε  ότι  οι  συνθήκες  δεν  ήταν  ευνοϊκές.  Το  338 π.Χ.  οι  Αθηναίοι  έχουν   πλέον  αντιληφθεί  πλήρως  την  κρισιμότητα  της  κατάστασης  ˙ ενώνονται  λοιπόν  με  τους  Θηβαίους  για  να  αντιμετωπίσουν  από  κοινού  τον  εχθρό .  Ο  ίδιος  ο  Δημοσθένης , τότε  46  ετών ,  αφήνει  τους  λόγους  και  πολεμά  γενναία  στη  μεγάλη  μάχη  της  Χαιρώνειας .  Ο  θρίαμβος  που  πέτυχαν  οι  Μακεδόνες  ουσιαστικά  σφράγισε  την  κυριαρχία  τους  στον  ελληνικό  χώρο  και  σηματοδότησε  μια  νέα  εποχή .  Το  πρώτο  μέρος  του  σχεδίου  του  Φιλίππου  είχε πια ολοκληρωθεί ˙  σειρά είχε η εκστρατεία  στην  Ασία .  Κι  ενώ  τα  πράγματα  είχαν  ηρεμήσει ,  η αναγγελία  του  θανάτου  του  Μακεδόνα  βασιλιά ( 336 π.Χ. )  ήρθε  για  να  προκαλέσει  σάλο  ˙  κάποιες  πόλεις  εξεγέρθηκαν  κατά  της  μακεδονικής  κυριαρχίας . Ο  Δημοσθένης  γιορτάζει  στην  Αθήνα  την  είδηση  στεφανωμένος ,  ξεχνώντας  το  θάνατο  της  μικρής  του  κόρης  λίγες  μέρες  πριν ! 

Jean Lecomte du Nouÿ, Δημοσθένης, 1870.

Ο  Αλέξανδρος  όμως,  που  ανέλαβε  αστραπιαία  την  εξουσία ,  δεν  άφησε  πολλά  περιθώρια  για  πανηγυρισμούς.  Κατάφερε  σε  ελάχιστο  χρονικό  διάστημα  να  αναγνωριστεί  κυρίαρχος  της  Ελλάδας  και  συγκεντρώνοντας  στρατό ,  εξεστράτευσε  εναντίον  της  Ασίας ,  εκπληρώνοντας  έτσι  το  όνειρο  του  πατέρα  του.  Τα  τέσσερα  επόμενα  χρόνια  ήταν  θριαμβευτικά ,  αφού  σημαδεύτηκαν  από  τις  εκπληκτικές  νίκες  του  Αλεξάνδρου και  τις  κατακτήσεις  νέων  χωρών .  Την  ίδια  εποχή  ο  Δημοσθένης , που  αρχικά  χλεύαζε  τον  Αλέξανδρο ,  φαίνεται  να  έχει  καταλαγιάσει ˙ του στέλνει μάλιστα  συγχαρητήριες  επιστολές  για  τα  κατορθώματά  του .

  Ο  θάνατος  του  στρατηλάτη  το  323 π.Χ. ,  όπως  ήταν  φυσικό ,  ακολουθήθηκε  από  μια  σειρά  εξεγέρσεων  στον  ελληνικό  χώρο ˙  οι  Αθηναίοι  αποφάσισαν  να  ξαναδοκιμάσουν  την  τύχη  τους  με  τους  Μακεδόνες  και  ανακάλεσαν  το  Δημοσθένη  από  την  Τροιζήνα ,  στην  οποία  είχε  καταφύγει , συκοφαντημένος κατά τη γνώμη του   για  δωροδοκία . Για το σκοτεινό αυτό θέμα, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ο ακόλαστος θησαυροφύλακας του Αλεξάνδρου Άρπαλος, αφού καταχράστηκε τεράστια χρηματικά ποσά,  ζήτησε άσυλο στην Αθήνα, όταν οι Μακεδόνες διαπίστωσαν τις ατασθαλίες του. Ενώ λοιπόν ο Δημοσθένης είχε προτείνει αρχικά την έκδοση του καταχραστή στους Μακεδόνες…η συνέχεια από τον έγκυρο ιστορικό Πλούταρχο:

Και με το που ήλθε η νύχτα έστειλε (ο Άρπαλος) σ' αυτόν (το Δημοσθένη) την κύλικα με τα είκοσι τάλαντα. Ήταν ασφαλώς ασυναγώνιστος ο Άρπαλος στο να διακρίνει το ήθος του ανθρώπου που διψά για χρυσάφι, από την όψη, τις γκριμάτσες και τις αστραπές των ματιών του. Γιατί ο Δημοσθένης δεν αντιστάθηκε, αλλά προσβληθείς από το μικρόβιο της δωροδοκίας σαν να είχε δεχτεί προστασία πήγε με το μέρος του Άρπαλου και την επόμενη ημέρα αφού περιτύλιξε καλά το λαιμό του με μαλλιά και ταινίες εμφανίστηκε στην εκκλησία του δήμου, κι ενώ τον παρακινούσαν να σηκωθεί και να μιλήσει, τους έκανε νόημα ότι δεν μπορεί να μιλήσει, διότι είχε κοπεί η φωνή του. Οι ξύπνιοι όμως συμπολίτες του, περιγελώντας τον, έλεγαν, ότι όχι από «συνάγχη» (κρυολόγημα), αλλά από «αργυράγχη» (ασθένεια του χρήματος) είχε προσβληθεί τη νύχτα ο δημαγωγός.

 Ο  ρήτορας ,  παρ’όλα αυτά, είδε μια τελευταία ευκαιρία να καταπολεμηθούν οι Μακεδόνες και, υπακούοντας  γι’  άλλη  μια  φορά  στα  κελεύσματα  της  πατρίδας  του, γύρισε για να βοηθήσει.

Ο ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ

Μέρος Γ: Oι πρώτες συγκρούσεις. Και ένα παράξενο περιστατικό. 

Ο  Μακεδόνας  βασιλιάς το  352 π.Χ.  άρχισε  να  πολιορκεί  το  Ηραίον  τείχος  στη  Θράκη,  σημείο  ζωτικότατο  για  την  αθηναϊκή  οικονομία ,  καθώς  μέσω  αυτού  μεταφέρονταν  σιτηρά  από  τον  Πόντο  στην  Αθήνα.  Η  χρονολογία  αυτή  είναι  σημαδιακή,  γιατί  από  τότε  ξεκινά  ο  Δημοσθένης  τον  αντιμακεδονικό  του  αγώνα,  με  μια  σειρά  από  πολιτικούς  λόγους  που  εκφωνεί  ο  ίδιος  στις  συνελεύσεις  του  λαού  στην  Αθήνα.  Οι  λόγοι  αυτοί  διαπνέονται  από  πάθος  εναντίον  του  Φιλίππου ( άλλωστε  μέχρι  σήμερα  κάθε  σφοδρό  κατηγορητήριο  ονομάζεται  και  « φιλιππικός » ) , μερικές  φορές περιλαμβάνουν  και  ακρότητες

( σε  κάποιο  σημείο  χαρακτηρίζει  το  Φίλιππο  μη  Έλληνα ! ) και  μαρτυρούν  ανάγλυφα  τη  με  κάθε  μέσο    προσπάθεια  αφύπνισης  των  Αθηναίων  μπροστά  στον  κίνδυνο .  Το  351 π.Χ.  ο  «Κατά  Φιλίππου  α΄»  λόγος  υποτιμά  τις  ικανότητες  του  βασιλιά  και  προτείνει  να  σταλεί  εκστρατευτικό  σώμα  στη  χώρα  του,  για  αντιπερισπασμό .  Ένα  χρόνο  μετά ,  με  νέο  λόγο  ο  Δημοσθένης  παρακινεί  τους  συμπολίτες  του  να  προσφέρουν  χρήματα  για  να  αναδιοργανωθεί  ο  στρατός  και  τους  συνιστά  να  μην  αποφεύγουν  δειλά  τη  στράτευση. Το  διάστημα  349-348  π.Χ.  εκφωνεί  τρεις  λόγους, τους  Ολυνθιακούς  α΄,β΄και  γ΄, προτρέποντας  κατ’  αυτόν  τον  τρόπο  τους   Αθηναίους  να  σπεύσουν  σε  βοήθεια  της  πόλης  της  Χαλκιδικής  Ολύνθου ,  η  οποία  είχε  προκαλέσει  την  οργή  του  Φιλίππου.  Οι  Αθηναίοι  όμως  της  εποχής  εκείνης  ήταν  διστακτικοί  και  αναποφάσιστοι,  με  αποτέλεσμα  να  αφήσουν  ουσιαστικά  την  Όλυνθο  να  γνωρίσει  την  πλήρη  καταστροφή .   

ερείπια της Ολύνθου

Αργά  αλλά  σταθερά  εξαπλωνόταν  η  μακεδονική  δύναμη  και  προς  νότο,  όχι  μόνο  με  στρατιωτικούς  χειρισμούς,  αλλά  και  με  διπλωματικούς  ελιγμούς .  Μέσα  σε  κάθε  πόλη  του  νότου  υπήρχε  πλέον  και  φιλομακεδονική  μερίδα  πολιτών,  η  οποία  επιδοκίμαζε  την  πολιτική  του  Φιλίππου .  Βλέποντας  λοιπόν  οι  Αθηναίοι  την  παλαιά  τάξη  πραγμάτων  να  καταρρέει  και  μια  νέα  κατάσταση  να  τείνει  να  παγιωθεί,  αποφάσισαν  να  στείλουν  στην  Πέλλα  πρεσβεία ,  για  να  φροντίσει  για  τη  σύναψη  ειρήνης .  Πράγματι ,  η  πρεσβεία  των  έντεκα  ανδρών  παρουσιάσθηκε  μπροστά  στο  Φίλιππο  το  346 π.Χ.  Είχαν  μιλήσει  οι  δέκα  πρεσβευτές,  όταν  σηκώθηκε  ο  Δημοσθένης  ˙ τότε  όμως συνέβη κάτι  παράδοξο ˙ο  ρήτορας , που επί  πέντε  χρόνια  δεν  είχε  σταματήσει  να  κατακεραυνώνει  τους  Μακεδόνες  με  εμπνευσμένους  και  γλαφυρούς  λόγους ,  μπροστά  στη  θέα  του  μεγάλου  του  εχθρού  θυμήθηκε ,  θα’ λεγε  κανείς ,  το  άδοξο  παρελθόν  του:  μπέρδεψε  τα  λόγια  του  και, όταν  μεγαλόθυμα  ο  Φίλιππος  προσπάθησε να  του  δώσει  θάρρος,  ταράχθηκε  περισσότερο  και  σταμάτησε  στη  μέση το  λόγο  του.  Η  συνθήκη  ειρήνης,  που  τελικά  υπογράφτηκε,  δεν  επρόκειτο  βέβαια  να  δώσει  λύση ˙ ήταν  περισσότερο  επιβεβαίωση  μιας  πρόσκαιρης  ανακωχής,  η  οποία  και  θα  λυνόταν  μόλις  παρουσιαζόταν  η  κατάλληλη  ευκαιρία .